L w,
HARVARD UNIVERSITY
LIBRARY
OF THE
GRAY HERBARIUM
Received (cSLdCA^VSu.
«
Handbuch
zur
Erkennung
der
nutzbarsten und am häufigsten vorkommenden
Gewächse.
Von
D. H. F Link ,
Geheimen Medizinal-Rathe, Ritter des rothen Adler-Orden9, ordent- lichem Professor der Arzneikundc, und Director de9 botanischen Gartens, Mitgliede der Academie der Wissenschaften zu Berlin und anderer Gelehrten - Gesellschaften.
Dritter Theil.
Berlin, 1833.
In der Haude und Spenerschen Buchhandlung. (S# J, Joseephy.)
at&eJIr.v^l
V o r r e d e.
In den ersten beiden Theilen dieses Handbuchs sind die phanerogamischen Pflanzen nach den natürlichen Ordnungen abgehandelt worden. Seit der Ausarbeitung desselben haben wir viele Schriften über die natürlichen Ordnungen erhalten, wodurch die Wissenschaft gewiss sehr gewonnen hat und welche mir von grossem Nu- tzen gewesen sein würden, wenn ich sie hätte benutzen können. Meine Meinung über die na- türlichen Ordnungen habe ich in einem Auf- sätze in den Abhandlungen der Berliner Aka- demie der Wissenschaften für 1821 und 1822 ausgesprochen, aber dieser Aufsatz ist, wie jene Abhandlungen überhaupt, wenig bekannt gewor- den. Was wir natürliche Ordnungen nennen, ist offenbar sehr verschieden. Die Gräser bil- den z. B. eine natürliche Ordnung dadurch, dass alle Theile dieser Pflanzen beinahe auf dersel- ben geringen Stuffe der Entwickelung stehen. Ganz anders ist es mit den Hülsengewächsen
VI
Vorrede.
(Leguminosae). Hier bleibt eia Theil, die Frucht, auf derselben Stuffe der Entwickelung und bezeichnet die natürliche Ordnung, indem die andern Theile alle Stuffen der Entwicke- lung durchlaufen. Wer eine blühende Cerato- nia Siliqua sieht, wird wahrlich nicht glauben, dass alle Botaniker diesen Baum mit dem ge- meinen Klee, Trifolium pratense in einer na- türlichen Ordnung verbunden haben, und eben so wenig wird eine unbefangene Vergleichung ein Chorizema ilicifolium in die Nähe von Aca- cia Julibrissin bringen, Wiederum verschieden von diesen beiden Arten der natürlichen Ver- wandtschaft zeigt sich die von allen Botanikern fast in demselben Umfange anerkannte Ord- nung Rosaceae. Hier schwanken und schweben die Formen innerhalb gewisser Gränzen so mannichfaltig untereinander, dass man diese Ordnung eben so schnell und leicht unterschei- den, als schwer durch Kennzeichen beschreiben und bestimmen kann. Die Ursache dieser Ver- schiedenheiten liegt darin, dass die Mannichfal- tigkeit der Formen gewissen Gesetzen unterliegt, dass indem ein Theil derselbe bleibt, alle an- dern ihre verschiedenen Stuffen der Entwicke- lung durchlaufen, dass aber ein Theil mehr oder weniger Einfluss auf die andern mit ihm ver- bundenen Theile hat und sie mehr oder weni-
Vorrede*
VII
ger zurückhält, dass sie nicht gewisse Gränzen überschreiten. So hat nie eine Pflanze mit Hül- sen ein wahres Grasblatt, denn es fehlt dem einfachen Blatte des Lathyrus Nissolia und ei- niger Neuholländischer Pflanzen noch immer die Scheide. Dieses zweite Gesetz, wodurch die Formen in ihren Gränzen zurückgehalten wer- den, bildet die natürlichen Ordnungen, indem das erste Gesetz, nach welchem alle Theilc ihre verschiedenen Stuffen der Entwickelung durch- laufen, die natürlichen Ordnungen zerstört, und man kann folglich mit demselben Rechte be- haupten, es gebe natürliche Ordnungen, und es gebe solche nicht. Wir sehen auch, dass eine natürliche Reihefolge der natürlichen Ordnun- gen und der Gattungen in den natürlichen Ord- nungen, auf welche sich auch jene Gesetze aus- dehnen lassen, keineswreges Statt findet, dass die Darstellungen der Verwandtschaften in Krei- sen, Ellipsen, ästigen Figuren u. dgl. sich wohl in der Natur suchen aber nicht finden lassen. Wohl aber zeigt sich, diesen Gesetzen gemäss, eine gewisse Parallelität der Ordnungen, die schon hier und da von scharfsinnigen Beobach- tern, z. B, von R. Brown an den Orchideen der Monokotyledonen und den Asklepiadeen der Dikotyledonen erkannt worden ist.
Unter diesen Umstanden habe ich gesucht
VIII
Vorrede.
das natürliche System dem künstlichen näher zu bringen, und weniger auf die Abtheilungen und Eintheilungen als auf die Kennzeichen gesehen, wodurch sie bestimmt werden. Ich glaube so- gar, dass dieses nöthig sei, um einer gränzenlo- sen Willkühr in der Bestimmung der natürli- chen Ordnungen zu entgehen; ich gestehe aber auch, dass Alles was darin geleistet wurde, noch sehr wenig von dem ist, was zu leisten sein wird. Da die Eintheilung in Monopetalae, Po- lypetalae und Apetalae so viele Ausnahmen lei- det, so habe ich einige natürliche Ordnungen, welche durch einen geringelten Stamm oder durch scheidenartige Blätter sich den Monoko- tyledonen nähern, wie die Piperitae, Polygo- neae, Umbellatae u. a., den Monokotyledonen sogleich folgen lassen. Auch ist es merkwürdig, dass manche Umbellaten mit einem Blatte kei- men. Jetzt sehe ich, dass es besser gewesen sein würde, wenn ich die Pflanzen mit geschlos- senen Knoten insgesammt den Monokotyledonen hätte folgen lassen. Man erkennt sie an der Querschicht von Zellgewebe, welche das Mark an den Knoten durchsetzt und zwar sehr leicht, sogar an getrockneten Pflanzen. Diese Abtheilung würde in dem Baue der Pflanzen wohl gegrün- det und also natürlich sein, ob sie gleich die Ranunculaceae durchschneidet; kein Wunder,
Vorrede.
ix
wenn man das oben erwähnte erste Gesetz der Formenbildung erwägt. Es würden, ausser den auf die Monokotyledonen sogleich folgenden Ordnungen Piperitae bis Araliaceae, noch viele andere hierher gehören, z. B. Labiatae, Rubia- ccae, Caryophyllaceae u. s. w. Da die Apeta- lae viele Ausnahmen erleiden, indem zufällig eine Pflanze gar leicht apetala wird, so habe ich ihre Zahl dadurch zu vermindern gesucht* dass ich die Perigoniatae trennte, oder die Pflan- zen deren Kelch das Ansehen einer Blume an- nimmt, welches das Aufsuchen der Pflanzen er- leichtert. Uebrigens musste ich aus Mangel einer anderen Abtheilung, zu der gewöhnlichen in Monopetalae, Polypetalae, Perigynae u. s. w. meine Zuflucht nehmen, nur suchte ich durch Unterabtheilungen, die von dem Verhältnisse der Staubfäden zur Blume hergenommen sind, das Aufsuchen der Pflanzen zu erleichtern.
Eine Vermehrung der Gattungen habe ich nicht gescheut, so wenig als eine Vermehrung der natürlichen Ordnungen und Unterabteilun- gen überhaupt. Es ist leichter durch eine Reihe von Unterabteilungen zu einer Gattung mit wenigen Arten geführt zu werden, als sogleich zu einer Gattung mit vielen Arten zu kommen. Ja man lernt leichter die verschiedenen Namen der Gattungen, als die Namen der xArten, wenn
X
Vorrede.
ihrer sehr viele sind, wie mir die Erfahrung beim Unterricht in der Botanik täglich zeigt. Nur diejenigen, welche mit der Wissenschaft nicht fortschreiten wollen, beklagen sich über Vermehrung der Gattungen.
Es war in diesem Handbuche nicht der Ort, neue Arten zu beschreiben oder eine Kritik der beschriebenen zu geben. Was davon dem Zuhörer wichtig sein möchte, setze ich in den Vorlesungen zu. Ich bin meistens den Mono- graphen gefolgt, zuweilen auch da, wo ich nicht einerlei Meinung mit ihnen war, wo es mir aber an Platz fehlte, meine Meinung auszuführen. Die Botaniker theilen sich jetzt in zwei Par- teien; einige bemühen sich die Zahl der Arten zu vermehren, andere hingegen suchen sie zu vermindern. Es ist aber offenbar, dass wir das verschieden Erscheinende, so lange für verschie- den halten müssen, bis das Gegentheil erwiesen ist, und nicht umgekehrt. Man schadet der Wis- senschaft weniger, wenn man Spielarten für Ar- ten ansieht, als wenn man Arten zusammenwirft, die wirklich verschieden sind.
Was nun diesen Theil betrifft so sind darin zwei Klassen von Kryptogamischen Pflanzen, die Farrnkräuter, und Moose und eine Ordnung der dritten Klasse, der Kryptophyten, die Li- chenen abgehandelt worden. Den Charakter
Vorrede.
XI
der Farrnkräuter habe ich nach dem zweiten Theile des Hortus botanicus Berolinensis, des- sen Mspt beinahe fertig ist, angeführt, nur habe ich die hier aufgeführten Gattungen Hemionitis, Gymnogramma, Pityrogramma und Ceterach dort unter eine, Gymnogramma, vereinigt, auch Platycerium zu Acrostichum und Pleopeltis zu Polypodium zurückgeführt. Die Verwachsung des Blütenschafts mit dem Blatte, welche in vie- len Arten deutlich nächzuweisen ist, erleichtert sehr die Darstellung von dem sonst verwickel- ten Fruchtbau der Gattungen Onoclea und Stru- thiopteris.
Was die Moose betrifft, so bin ich ganz meinen Freunden Schwägrichen, Nees v. Esen- beck und Hornschuch gefolgt, die ich als sehr genaue Beobachter kenne. Wo ich keine neue Untersuchungen von diesen Männern vor mir hatte, musste ich Brideks neuestem Werke fol- gen, mit Benutzung der trefflichen Bemerkungen von Hrn. Fürnrohr in der botanischen Zeitung. Ich gestehe es, dass die Moose mich wegen ih- res einförmigen Baues weniger angezogen ha- ben, als die übrigen kryptogamischen Pflanzen. Für die Lebermoose ist Lindenbergs treffliche Schrift zum Grunde gelegt.
Acharius hatte die Kunde der Lichenen in eine grosse Verwirrung gebracht, dadurch dass
XII
Vorrede,
er jedes, man möchte sagen, blindlings aufge- raffte Exemplar seiner Sammlung als eine ei- gene Art beschrieb. Flörke suchte zuerst hier und da Ordnung in das Chaos zu bringen. Aber den Herren Mayer und Wallroth haben wir eine durchgreifende Verbesserung jener Ver- wirrung zu verdanken, und ihre Untersuchungen haben überhaupt auf die grosse Veränderlich- keit der kryptogamischen Pflanzen zuerst hinge- wiesen. Herr Fries hat in seiner vortrefflichen Lichenographia europaea die Arten meistens glücklich geschieden, und leicht und genau cha- rakterisirt. Aber in Rücksicht auf den innern Bau der Lichenen, mit dem ich mich oft be- schäftigt habe, muss ich von meinen Vorgängern ganz abweichen. Die blattartigen Lichenen be- stehen aus einer Rinde von Zellgewebe aus kleinen, dichten Zellen; auf der Oberfläche oder noch gewöhnlicher unter der Oberfläche — so dass also die äussere ungefärbte Zellenschicht, sonst Epidermis genannt, oft sehr dick ist — mit einem grünen, rothen, braunen und schwarzen Pigment gefärbt, was mit den Keimkörnern gar nichts zu tliun hat. Diese entspringen aus dem fasrigen Gewebe im Innern, welches die soge- nannten Fasergefässe in andern Pflanzen zu er- setzen scheint, so, dass die äussern Faden sich durch Querwände abschnüren und abfallen, wie
Vorrede.
XIII
bei den Pilzen. In meiner Gattung Placodium finde ich immer zwischen den Körnern kleine Fasern. Diese Keimkörner bilden die Soredien an der Oberfläche. In den krustenförmigen Li- chenen sind sie Ausgeburten der Zellen selbst, aber von diesen gewiss verschieden. Die cel- lulae vivaces, wie sie Fries beschreibt, gelatina in Organisation em tendente farctae, reproducti- vae, herbaceae normaliter virides, qui color ta- rnen subinde magis incenditur, re ipsa natura gemmaceae, quae in Aigis praesentes, in Fungis deficientes et quidem insignes vegetationis et propagationis differentias determinant, halte ich nach allen Prädicamenten für durchaus falsch charakterisirt. Die Früchte oder Sporangien der Lichenen sind von einer doppelten Art. Eine Schicht von Sporenröhren liegt entweder auf dem Thallus, oder das Sporangium besteht aus einem besondern, fleischig erscheinenden Zell- gewebe, worauf nun eine solche Schicht von Sporenröhren ruht. Wallroth hat nach den Sporangien sehr richtig, die beiden Gattungen Patellaria und Parmelia unterschieden, aber es ist mir unbegreiflich, wie er Peltigera von Par- melia trennen konnte, welche sich den Sporan- gien nach, gar nicht unterscheiden. Auch ge- hört Cenomyce keinesweges zu Patellaria. Die Kennzeichen der Gattungen bei Fries vom Spor-
XIV
Vorrede.
angien hergenommen, sind fast alle unbedeu- tend und schwankend und der Bau der Spor- angien überhaupt, jene beiden Verschiedenhei- ten ausgenommen, wo Sporenröhren vorhanden sind, so einförmig, dass man nur wenig Gattun- gen darnach bestimmen kann. Wo die Schicht von Sporenröhren auf dem Thallus liegt, wach- sen oft beide für sich aus, und so entsteht aus den Früchten oft ein Thallus, was Meyer und Wallrotli an manchen Lichenen, namentlich an Lichen parietinus zuerst bemerkt haben. Zu- weilen wächst auch die Schicht von Sporenröh- ren aus, doch seltener, so besitze ich sie an Li- chen saxatilis aus Portugal weit über den Thal- lus verbreitet« In v. Schlechtendais Linnaea habe ich den bisher ganz verkannten Bau des Sporangium von Spliaerophorus dargestellt, wel- che Darstellung bald erscheinen wird *).
Da nun die Sporangien zur Charakteristik der Gattungen meistens nicht taugen, so bleibt nichts übrig, als zu dem Thallus die Zuflucht zu nehmen. Es ist ein sonderbares Vorurtheil, dass man nur von der Blüte oder Frucht die Kennzeichen der Gattungen hernehmen soll. Das Beständige in Form und Eigenschaft, be- stimmt Art und Gattung und wenn die Botani-
*) jetzt erschienen ist.
Vorrede.
xv
ker die Verschiedenheiten der Blätter als Kenn- zeichen der Gattung verwarfen, so konnte die- ses doch nur in der Veränderlichkeit derselben einen Grund haben; ohne diese wäre jene Ver- werfung doch nur eine verwerfliche Willkiihr gewesen. Es giebt auch Kennzeichen von Blät- tern hergenommen, welche man sogar zu Kenn- zeichen der natürlichen Ordnungen, also noch höheren Abtheilungen als die Gattungen, ange- nommen hat. Aber sagt man, die Kruste der Lichenen geht leicht in einen blattartigen Thal- lus über. Sehr richtig, darum sollen auch die Kennzeichen nicht daher genommen werden. Die Verhältnisse der Sporangien zum Thallus hat jene Kennzeichen von Gattungen gegeben, die ich beim ersten Blicke finde und wenn die- ses bei meinen Lesern nicht der Fall sein sollte, so liegt es nur in dem Ausdrucke, der nicht im- mer gar leicht zu finden ist.
Ueber die Wasseralgen ist neuerlich ein vortreffliches Werk von Dr. Greville zu Edin- burg erschienen: Algae brittanicae by Rob, Kage Grev. Lond., mit vielen Abbildungen und mikroskopischen Untersuchungen der Frucht- werkzeuge. Es sind nur die tangartigen Algen (Fucoideae) abgehandelt. Der Verfasser hat zu wenig auf den ganzen Bau der Algen gese- llen und daher in den Darstellungen der Frucht-
XVI
Vorrede.
theile nicht selten gefehlt. Auch sind die ange- wandten Vergrösserungen nicht stark genug. Ich habe eine Abhandlung über den Bau dieser Pflanzen nach mikroskopischen Untersuchungen init Abbildungen unserer Akademie der Wis- senschaften übergeben, wo sie demnächst er- scheinen wird. Nach diesen Untersuchungen wird die Zahl der Gattungen, welche Greville auf- stellte gar sehr vermindert. Aber überhaupt vom Meere entfernt, und nur der in dieser Rück- sicht höchst unfruchtbaren Ostsee nahe, ver- mochte ich nicht dies Angefangene durchzufüh- ren und ich musste in diesem Buche Greville folgen, auch da, wo ich überzeugt war, dass die von ihm aufgestellte Gattung nicht haltbar sei.
Die kleinern Confervenartigen Algen hat Agardh’s Fleiss und Genauigkeit zusammenge- stellt. Es war dem Forscher zuerst nur auf eine Zusammenstellung und Vermehrung der Arten abgesehen und nicht mit Unrecht, denn damit muss man anfangen. Eine genaue Beob- achtung einzelner Arten fehlt noch gar sehr, so wünschenswerlh sie auch sein mag, da sie die Uebergänge von der Pflanze zum Thier am deutlichsten zeigen. Manches ist gescheheu, aber diese Geschöpfe entziehen sich im Wasser zu sehr unsern Blicken, um sie genau kennen zu lernen. Es ist sehr möglich, dass noch viele
Vorrede.
xvn
dieser Gewächse in verschiedenen Zuständen des Lebens als vorhandene Arten aufgestellt sind. Ich bin indessen Agardh gefolgt.
Bei der Aufstellung der Pilze folgte ich für die beiden Ordnungen der kleinsten Pilze die Fortsetzung von Willdenow’s Species plantarum, welche ich 1824 und 1825 angefangen, mit eini- gen Verbesserungen für die übrigen Ordnungen lagen mir die genauen und vollständigen Werke von Fries vor. Ueber einzelne Arten sind seine Beobachtungen oft vortrefflich, aber seine Gat- tungen und deren Bestimmungen scheinen sehr oft der Natur eben so sehr zu widersprechen, als sie mit ihr übereinstimmen sollen. Was Ce- nangium und Dothidea dem Verfasser bedeuten, weiss ich nicht. Es ist nothwendig, nach be- stimmtere und sichere Kennzeichen der Gattun- gen zu streben, wenn wir sie auch nicht immer erreichen, denn jene individuellen Ansichten und Phantasien, wonach man die Zusammenstel- lungen oft macht, können die Wissenschaft nur in gränzenlose Verwirrung stürzen.
Die Unterlage der Kryptophyten , welche aus einer Verschmelzung von Stamm, Wurzel und Blatt besteht, habe ich thallus genannt in allen drei Abtheilungen dieser Gewächse, den Lichenen, Algen, Pilzen. Ist der Fruchtbehälter ohne deutliche Befruchtung entstanden, so nenne
XVIII
Vorrede.
ich ihn Sporangiuin, er mag sich an den Pilzen oder den Lichenen finden. Ich sehe nicht ein, warum man für jede natürliche Familie der Pflanzen besondere Kunstwörter macht. Wenn der Fruchtbehälter von Peziza ein sporangium heisst, warum sagt man apothecium von dem höchst ähnlichen Fruchtbehälter der Gattung Lecidea? Dergleichen Kunstwörter, deren Un- terscheidung auch nicht von dem geringsten Nu- tzen ist, erschweren nicht allein die Wissen- schaft, ja sie entstellen sie auch, indem sie die Vergleichung stören, die Verknüpfung zu einem Ganzen verhindern und den Ueberblick trüben. Sonst gehörte diese gelehrte Ziererei den Deut- schen, allein jetzt sind uns die Ausländer, be- sonders die Franzosen gefolgt, und übertreffen uns sogar darin. Wenn man die Beschreibun- gen mancher Schriftsteller liesst, so möchte man etwas Aehnliches ausrufen, als Linne bei einer andern Gelegenheit ausrief: Naturalem metho- dum Royenus pulchre, Hallerus erudite, Wa- chendorfius graece quaesivit.
Link*
CI. III. F i 1 i c e s
Radix fibrosa. Caulis fasciculis lignosis non sine va^- sis spiralibus, Stamina et pistilla non declarata. Em- bryo in semine non declaratus. — Eine Faserwurzel. Stamm hat Holzbündel mit Spiralgefässen. Staubfä- den und Staub wege nicht zu erkennen. Ein Embryo im Samen nicht zu erkennen.
O. I. Equisetinae.
Caulis articulatus Simplex aut verticillatim ramo- sus. Foliorum loco vaginae. Inflorescentia spicata e sporidochiis peltatis, sporocarpiis membranaceis; spo- raugia fulcris filiformibus ; spora minima *), — Stamm gegliedert. Statt der Blatter Scheiden. Blutenstand ähren förmig; die Sporidochien schildförmig; Sporo- carpien hantig; Sporangien mit fadenförmigen Stützen umgeben; Sporen sehr klein. Alle perennirend.
1. Equisetum . Schachtelhalm. Sporocarpia in sporidochioriun pagiua inferiore 6— 7 unilocularia versus centrum sporidochii dehiscentia. Fulcra sub
*) Spora nimmt die Stelle des Samens ein und würde Samen heissen, wenn ein Embryo darin zu erkennen wäre. Sporangium schliesst die Sporen zunächst ein; mehrere Sporangien sind von einem Sporocarpium eingeschlossen, und Sporidochiura unterstützt nur die Sporocarpien oder Sporangien.
Willdenow ’s Grundriss IV. Th. 1
*>
Ci. III. Filices.
sporangio duo decussata apice incrassata. — Die Spor- angien scehen auf der untern Flache der Sporidochien zu 6 ~ 7 , sind einfächerig' u. reissen gegen die Mitte des Sporjdochiums auf. Zwei sich kreutzende an der Spitze verdickte Fäden unterstützen die Sporan- g*ien.
1. E . arvense Linn. Feld Sch. Caules steriles ra- mosi, rainis simplicibus tetragouis; fructificantes sim- plices. — Unfruchtbare Stämme ästig; die Aeste ein- fach, viereckig; die fruchttragenden einfach. Durch ganz Europa.
2. E. fluviatile Linn. Fluss Sch. Caules steriles ra- mosi, ramis simplicibus octogonis; fructificantes sim- plices. — Unfruchtbare Stämme ästig', mit einfachen achteckigen Aesten ; die fruchttragenden einfach. Im mittl. Europa in Waldsümpfen. E. eburneum Schreb. E. Telmateia Ehrh.
3. E.umbrosum Meyer Willd. Schatten Sch. Cau- les steriles ramosi, ramis simplicibus triquetris; fruc- tificantes demum ramosi. — Unfruchtbare Stämme ästig, mit einfachen , dreieckigen , ziemlich scharfen Aesten; die fruchttragenden endlich ästig. Im mittl. und liordl. Europa, ^
4. E . sylvaticum Linn. Wald Sch. Caules steriles et fructificantes ramosi, ramis repetito-ramosis tetrago- liis scabritisculis, rainulis subtriquetris. — Unfrucht- hare u. fruchtbare Stämme ästig; Aeste doppelt ästig', 4 eckig, ziemlich scharf; Aestchen fast dreieckig. Im mittl. u. nordl. Europa.
5. E. llmosum Linn. Moor Sch. Caules steriles et fructificantes simplices aut ramosi striati laevissimi, ramis simplicibus. — Unfruchtbare u. fruchttragende Stämme einfach oder ästig, gestreift, sehr glatt. Die Aeste einfach. Häufig durch ganz Europa in Sümp- fen.
6. E. p alustre Linn. Sumpf Sch. Canlcs steriles et fructificantes ramosi sulcato -angulati scabriusculi, ramis simplicibus 6 — 8 nis. — Unfruchtbare u. frucht- bare Stämme ästig, gefurcht -eckig, ziemlich scharf. Die Aeste einfach, zu 6 — 8. Durch ganz Europa in Sümpfen. ^ — E. elongatum Willd. difE ramis op- positis ternisque. In Eur. med. et australi.
7. E. hyevude Linn. Winter Sch Caules steriles
O. II. Salviniaceae. 3
i , .
et fructificantes simplices striati scaberrimi; vaginae albae basi et superne fuscae, dentibus margine albis. — Unfruchtbare und fruchttragende Stamme einfach, gestreift, sehr scharf. Scheiden weiss, unten u. oben mit einem braunen Rande; die Zahne mit weissem Rande. Im mittl. u. nördl. Europa. — JE. varie- gatum Schleich, diff. caulibus minus scabris, vaginis totis fuscis, dentibus tantum margine albis. In Eur. media et australi. E. limosum Allion. E, tenue Hoppe. E. ramosum De Cand.
O. IJ. Salviniaceae.
Caulis rhizoma sistit ; folia erecta, juniora convo- luta. Sporocarpia ad radicem posiia; sporangia di- morpha. — Stamm bildet ein Rhizom; Blatter auf- recht, die jungem zusammengewickelt. Sporocarpien sitzen an d. Wurzeln. Sporangien von doppelter Ge- stalt. — Perennirend.
1. Pilularia. Pillenkraut. Rhizoma repens. Sporocarpia axillaria quadrilocularia. Sporangia di- morpha in eodem loculo; superne subclavata, inferne majora ovalia. — Das Rhizoma kriechend. Sporocar- pien in den Blattwinkeln, 4 fächerig, fast vierklappig. Die doppelt gestalteten Sporangien befinden sich in demselben Fache, oben fast keulenförmige, unten ei- förmige grössere.
1. J P. globulifera Linn. Kugeltragendes P. Fo- lia teretia subulata. Sporangia solitaria subsessilia. — Blätter stielrund, pfriemig. Sporangien einzeln, fast ungestielt. Am Rande der Gewässer im mittlern und nördlichen Europa ^
2. Marsilea. Marsilie. Rhizoma repens. Spo- rocarpia supra basin petioli bilocularia; loculis multi- locularibus. Sporangia dimorpha in eodem loculo mixta, oblonga sessilia et subclavata pedicellata. — Das Rhizom kriechend. Sporocarpien über d. Basis d,
1 *
4
CK III. Filices.
Blattstiels, zweifächerig; die Fächer vielfächerig, die zweigestalteten Sporangien in demselben Fache ge- mengt, längliche, ungestielte und fast keulenförmige gestielte.
1. 31. quadrifolia Linn. Vier blättrige M. Folia quaternata, foliola obovata relusa iutegerrima. Sporo- carpia subternata pedunculata. — Blätter mit vier umgekehrt eiförmigen , abgestumpften , ganzrandigen Blättchen. Die Sporocarpien meistens zu 3, gestielt. Im südl. Europa, in stehenden Gewässern.
3. Salvinia. Salvinie. Rhizoma repens. Spo- rocarpia sub foliis. Sporangia dimorpha in sporocar- piis diversis, alia granuliformia, alia subglobosa pedi- cellata sporifera. — Das Rhizom kriechend. Sporocar- pien unter den Blättern. Die zweigestalteten Sporan- gien finden sich in verschiedenen Sporocarpien ; einige sind wie Körner, andere sind gestielt, kugelförmig und enthalten Sporen.
1. S. natans HofFin . Schwimmende S . Folia oblonga aequilata supra fasciculato-pilosa subtus fer- rugineo-tomeutosa. Sporocarpia aggregata subsessilia. — Blätter länglich, gleichbreit, ob. biischelicht-haarig, unten rostbraun filzig. Sporocarpien gehäuft, fast un- gestielt. Im siidl. u. mittl. Europa in Seen. >Jc
4. Isoeies . Br ochsenkraut. Rhizoma bulbi- forme. Sporocarpia ad basin folii vaginati. Sporangia dimorpha in sporocarpiis diversis, alia granuliformia, alia glohosa quadrangularia crusta frustulatim sece- dente induta. — Ein zwiebelartiges Rhizom. Spo- rocarpien an der Basis der scheidenartigen Blätter. Die zweigestalteten Sporangien in verschiedenen Spo- rocarpien, einige körnerartig, andere kuglicht , vier- kantig, mit einer stückweise abgehenden Schaale be- kleidet.
1. /. lamstris Linn. See Br. Fol, semiteretia subu-
O. III. Lycopodiaceae. 5
lata. — Blätter halbrund pfriemig. An Landseen im siidl. und mittl. besonders westl. Europa.
* O. III. Lycopodiaceae.
Caulis fasciculo lignoso centrali ramis non e gemma oriundis. Sporangia sae|>e dimorpha/ in caule posita nuda. — Der Stamm hat in der Mitte einen Holzbün- del; die Aeste kommen nicht aus einer Gemma her- vor. Die Sporangien oft zweigestaltet , am Stamme sitzend, uneingeschlossen. Alle strauchartig.
1. Ly copodium. Bärlappe. Sporangia axilla- ria_, alia reniformia subbivalvia, alia 3—4 cocca saepe deficientia. — Sporangien in d. Blattwinkeln, einige liierenformig, fast zw ei k lappig, andere 3— 4kernig, oft fehlend.
1. L. clavatum Linn. Keulenförmiger B. Cau- lis repens, rami adscendentes. Folia conferta linearia incurva setigera. Spicae geminatae in pedunculo bi- fido; bracteae ovales acuminatae eroso-denticulatae. — Stamm kriechend, Aeste aufsteigend. Blätter dicht- stehend, linienförmig, gekrümmt, borstig. Aehren 2, auf einem 2theiligen Stiele; Bracteen eiförmig, zuge- spitzt, zerrissen gezähnelt. Im nördl. Europa, an un- fruchtbaren Orten. Semen. Lycopodii. off.
2. L . complanatum Linn. Ab ge flacht er B. Cau- lis erectus, ramis compressis dichotomis. Folia qua- driiäria, lateralia latiora apice patentia, lateralia su- perlicialia angustiora tota adpressa. Spicae quatuor in pedunculo bis bifido ; bracteae ovales acuminatae. — St. aufrecht; Aeste zusammengedrückt, zweitheilig. Blät- ter vierzeilig, die seitensteheuden breiter, an d, Spitze abstehend, die mittlern schmaler, ganz angedrückt. 4 Aehren auf einem 2 mal 2theiligen Stiele. Im nördli- chen Europa, an unfruchtbaren Stellen, im mittl. auf Alpen. *
3. L . alpimim Linn. Alpen B. Caulis erectus ra- mis confertis dichotomis. Folia quadrifaria ohlonga adpressa. Spicae solitariae sessiles et subsessiles; bracteae ovales acuminatae. — Stamm aufrecht mit
6
CI. III. Filices.
dicht zusammenstehenden zweitheiligen Aesten. Blät- ter in 4 Reihen , länglich, angedrückt. Aehren ein- zeln ohne Stiel oder kaum gestielt ; Bracteen eiförmig, zugespitzt. Auf Alpen im mittl. u. nördl. Europa.
4* L. annotinum Linn. Sprossender B. Caulis repens, ramis adscendentibus basi bipartitis. Folia 5- faria linearia squarrosa apice serrulata. Spicae solita- riae sessiles; bracteae ovales acuminatae eroso-denti- culatae. — Stamm kriechend; Aeste aufsteigend, an der Basis zweimal zweigetheilt. Blätter in fünf Rei- hen, linienförmig, sperrig abstehend, an d. Spitze fein gesägt. Aehren einzeln, stiellos. Bracteen eiförmig, zugespitzt, ausgefressen gezähnelt. Im nördl. Europa, im mittl. auf Alpen.
5. L. inundatum Linn. Sumpf B. Caulis repens, ramis adscendentibus simplicibus. Folia 5 faria li- nearia patentia integerrima. Spicae solitariae sessi- les; bracteae foliis conformes magis confertae. — Stamm kriechend. Aeste auf steigend, einfach. Blätter bzeilig, linienförmig, abstehend, ganzrandig. Aehren einzeln; Bracteen den Blättern gleich, dichter stehend. Im nördl. Europa, im mittl. auf Alpen.
6. Tu. selaginoides Linn. Borstenzähniger B. Caulis repens, ramis adscendentibus simplicibus. Fo- lia sparsa lanceolata patentia ciliato-serrata. Spicae solitariae sessiles; bracteae foliis conformes. Fructus dimorphi. — Stamm kriechend, Aeste einfach, auf- steigend. Blätter zerstreut, lanzettförmig, abstehend, gefranst gesägt. Aehren einzeln, ungestielt. Bracteen den Blättern gleich. Früchte zweigestaltet Im nördl. Europa im mittl. auf Alpen.
7. Li. Selngo Linn. Tannen B. Caulis erectus di- chotomus ramis fastigiatis. Folia octo faria lineari-lan- ceolata acutata integerrima superne patula. Sporangia axillaria. — Stamm aufrecht, zweitheilig, mit gleich hohen Aesten. Blätter in 8 Reihen, linien - lanzettför- mig, gespitzt, ganzrandig, nach oben abstehend. Spor- angien in den Blattwinkeln. Im nördlichen Europa in Wäldern, im südl. auf Alpen.
8. Li. helveticum Linn. Schweitzer B. Caules di- chotomi cum ramis repentes. Folia lateralia semicor- data ohtusiuscula obscure denticulata, superficialia al- terna disticha ovato-oblonga obtusa. Fructus dimor- phi. — Stämme zweigetheilt , mit den Aesten krie- chend. Seitenblätter halbherzlörmig, stuinpflich, un- deutlich gezähnelt ; die oberflächlichen wechselnd, 2-
0. IV. Ophioglosseae. 7
reihig, eiförmig’, länglich, stumpf. Früchie zweige- staltet. Auf den Alpen in der Schweiz und den an- grenzenden Ländern. — L. denticulatum Linn. diff foliis lateralibus ovatis subcordatis denticulatis, su- perficialibus ovatis acutis. In Europa australi ad vias.
0. IV. Opliioglosseae.
Scapus e rhizomate saepe petiolo adnatus. Sporau- gla scapo imposita in spicas digesta absque annulo et cingulo. — Schaft aus dem llhizom, oft an d. Blatt- stiel angewachsen. Die Sporangien auf dem Schafte sitzend, in Aehren, ohne Ring u. Gürtel. Perennirend.
1. Ophioglossum, Natter zunge. Sporangia disticha in spica simplici inter se conuata. — Spor- angien in 2 Reihen, an einer einfachen Aehre, unter- einander verwachsen.
1. Ck vulgatum Linn« Gemeine N. Scapus petiolo accretus. Folium ovale obtusum venis arcte reticula- ris. — Schaft an dem Blattstiel angewachsen; das BlaU eiförmig, stumpf cas Adernetz mit engen Ma- sche Im mittl, u. nordl. Europa, auf sumpfigen u. war m Wiesen. — O. lusilanicum Linn. di ff. fol. laue tis multo angustioribus. Ad vias sabulosas in Lusitama.
ii* Boirychium , Mondraute. Sporangia in spica »osa distincia. — Sporangien in einer ästi- gen A.mre, von einander getrennt.
1. B. Bunarin Swartz. Gemeine M. Scapus pe- tiolo accretus. Folium pinnatum, pinuis ciuieiforinibus inciso-crenatis. — Der Fruchtstiel am Blattstiel an- gewachsen. Das Blatt gefiedert; die Blättchen keil- förmig, eingeschnitten gekerbt. Im mittl. und nördl. Eur., an trocknen Hügeln. Osmunda Lunaria Linn — B . rutaceum Swartz diff. fol. bipinuatifidis, laciniis emarginato-bi-tridentatis. In Eur. magis orientali et boreali. An var? — B. matricarir folium Willd. diff. scapo lihero, fol. bipinnatis, foliolis oblongis obtusis dentatis. Iu Eur. magis orientali.
8
CI. HI. Filices.
O, V. Anemiaceae.
Scapus e rhizomate semper petiolo adnatus. Spo* rangia scapo imposita, vertice striato (initio annuli s. cinguli). — Schaft aus dem Wurzelstock, immer an dem Blattstiel gewachsen. Sporangien auf d. Schaft, mit gestreiftem Scheitel, der Anfang eines Gürtels oder Ringes. Immergrünend.
1. Anemia , Anemie. Sporangia in spica ra<- mosa. — Sporangien in einer ästigen Aehre.
1. A. Phyllitidis Swartz. Feinkerbige A. Fo- lia pinnata, pinnis oblongo-lanceolatis inaequaliter ser- rulatis glabris^ petiolo glabro. — Blatter gefiedert; Blättchen länglich lanzettförmig, ungleich fein gesägt, an d. Basis gerundet, glatt; Blattstiel glatt. Im wäi> mern Amerika. Scapi bini petiolo adnati.
O. YI. Marattiaceae.
Sporangia paginae frondis #) inferiori adnata, di- sticha sorum constituentia saej^e in sporocarpium con- nata. — Sporangien an d. unteren Fläche des Wedels gewachsen, in 2 Reihen, einen Fruchthaufen bildend, oft in ein Sporocarpium verwachsen. Immergrünend.
1. Maratiia . Mara ttie. Sporocarpia in fiuibus nervorum lateralium. — Sporocarpien an den Enden der Seitennerven.
1. M. fraxinea Willd. Eschen M. Frons hipin - nata; pinnae lanceolatae acmninatae cuneatae; rachis laevis nuda. — Wedel zweigefiedert; Federstücke lanzettförmig, zugespitzt, keilförmig; Spindel völlig glatt und nackt. Auf d. Mauritius Insel.
2. Angiopteris Palm^nfarrn. Sori in finibus
*) Frons, Wedel ist ©ine völlige, innige Verbindung von Blatt und Schaft.
(X YII. Osrrmndaceac. 9
nervorum lateralium. — Fruchthaufen an den Enden der Seitennerven.
1. A . erecta Hoffm. Aufrechter P. Caulis arho- reus. Frondes bipinnatae; pinnae lanceolatae acumi- natae apice serratae. — Strunk baumartig'. Wedel zweifach gefiedert; Federstücke lanzettförmig, zuge- spitzt, an der Spitze gesägt. Auf den Societätsinseln und den Marianen.
O. VII. Osmundaceae.
Sporangia paginae frondis inferiori adnata, vertice striato aut tuberculo laterali (initio cinguli). — Spor- angien an d. unteren Fläche des Wedels gewachsen, m, gestreiftem Scheitel oder einer Seitenerhöhung', als Anfang eines Gürtels. Immergrün; in kälteren Ge- genden perennirend,
1. Osmunda , Osmunde» Sori subglobosi de- mum confluentes ad marginem pinnarum, contractione spicas mentientium. Sporangia tuberculo laterali. — Fruchthaufen fast rund, endlich zusammenfliessend, am Rande der Federstücke, die durch Zusammenzie- hung Aehren darstellen. Sporangien mit einem Sei- tenhöcker.
1. 0. regalis Linn. Königs O. Frondes bipinna- tae; pinnulae lanceolatae subintegerrimae, basi inferne auriculatae, superiores plus minus fructificantes. — Wedel zweigefiedert ; Federstücke lanzettförmig, fast ganzrandig, an der Basis nach unten geöhrt; d. obern mehr oder weniger fruchttragend. In waldigen Süm- pfen des nördl. Europa.
2. Mohria . Mohrie. Sporangia ad marginem foliorum reflexum sparsa, vertice striato. — Sporan- gien am zurückgebogenen Rande d. Blätter zerstreut, mit gestreiftem Scheitel.
1. M. ihuri fraget Swartz. Weihrauch M. Fron- des bipinnatae, pinnulae dentalo-incisae subtus squa-
10
CI. III. Filices.
xnosae. — # Wedel zweigefiedert; Federstücke gezähnt eingeschmtten, unten schuppig. Am Cap. Polypodiuin Cafrorum Thunb. Adiantum Cafrorum Linn.
3. Lygodium* Rutenfarrn. Sporangia bise- rialia in dentibus foliorum spicas breves mentientia, vertice striato. — Sporaugien in zwei Reihen, an d. Zahnen der Blatter gleichsam kurze Aehreu darstel- lend, mit gestreiftem Scheitel.
1 . L. jnponicum Swartz. Japanischer R. Stipes flexuosus scandens. Frondes bipinnatifidae, pinuae fer- tiliuin palmato-tripartitae, lacinia media producta, ste- rilium crenatae et serrulatae. — Stiel gebogen, klet- ternd. Wedel zweifach fiederförmig; Federstücke d. fruchtbaren handförmig, dreitlieilig, der mittlere Lap- pen verlängert; der unfruchtbaren gekerbt und fein gesägt. In China, Japan. Hydroglossum japonicum Willd. Ophioglossum japonicum Thunb.
4. Schizaea . Schizaee. Stipes elongatus apice frondem brevem pinnatam gerens. Sporangia biserialia in pinnis reflexis. — Stiel lang, an der Spitze einen kurzen fiederförmigen Wedel tragend. Sporaugien in zwei Reihen auf den zurückgebogenen Federstücken.
1. S . pectmata Thunb. Kammförmige Sch. Pin- liae spicigerae utrinque quindenae; stipes simplex in- curvus. — Aehrentragengende Federstücke, auf jeder Seite fünfzehn; Stiel einfach, krumm. Am Cap. Acro- stichum pectinatum Linn.
0. VIII. Gleicheneae.
Stipes semel aut repetito bipartitns in frondes duas oppositas transiens. Sporangia cingulata #) paginae inferior! frondis adnata. — Stiel einmal oder öfter zweitheilig, in zwei entgegengesetzte Wedel überge-
*) Ein Gürtei ist eine verdickte Haut die durch gedrängtere ÄTcrven entsteh!.
O. IX. Polypodiaceae. 11
heml. Sporangien mit einem Gürtel, auf der untern Fläche des Wedels. Immergrün end.
1 . Gleichenia, Gleichenie. Sporangia stella- tim posita frondi immersa. — Sporangien sternför- mig gestellt, in einer Yertiefung des Wedels.
1. 6r. polypodioidcs Sw. Engelsüss Gl. Froncles bipinnatifidae glabrae, pinnulae subtriangulares. Spo- rangia terna. — Wedel zweifach fieder förmig, glatt; Federstücke fast dreieckig. Sporangien zu 3. Am Cap.
1. Mertensia • Mertensie. Sporangia stella- tim posita frondi non immersa. — Sporangien stern- förmig gestellt, nicht in einer Yertiefung des Wedels.
1. M. dichotoma Willd. Zweigeteilte M. Sti- pes glaber. Frondes bipinnatifidae, pinnulae lineares obtusae subtus glaucae. — Stiel glatt. Wedel zwei- fach fiederförmig; Federstücke linienförmig, stumpf, unterhalb blaugrau. In Japan, Ceylon,, Amboina, d. Societats-Inseln.
O. IX. Polypodiaceae.
Sporangia annulata *), paginae frondis inferiori adnata. — Sporangien geringelt, auf der untern Seite des Wedels.
1. JPolybrotrycu Aehrenfarrn. Frondes fruc- tiferae absque expansione foliacea. Sporangia rachi pinnarum pinnularumque contortae dense innata. In- dusia nulla. — Die fruchttragenden Wedel haben keine blattartige Ausbreitung, Sporangien d. Spindel der Federstücke dicht aufgewachsen. Keine Frucht- hüllen.
1. JP. osmundacea Humb. Osmunden A. Frondes steriles subbipinnatae, pinnae ovato-lanceolatae laciniis obtusis crenulatis; fertiles tripinnatae. — Unfrucht-
Ein Ring, annulus, ist eine Rohre mit Querwänden, wo die näher gerückten Querwände wiederum Querringe bilden.
12
CI. III. Filices.
bare Wedel fast doppelt gefiedert; Federstücke eiför- mig lanzettförmig, mit stumpfen fein gekerbten Lap- pen; die fruchtbaren dreifach gefiedert. In Süd- Ame- rica hei St. Cruz und Caripe.
-2. Onoclea Fühlfarrn. Frondes fructiferae pinnulis omnibus ejusdem pinnae reflexis in sporocar- pium globosum, irregulariter multiloculare^ margine membranaceo indusiiformi connatis, dissepimemtis quo- que submembranaceis et indusiiformibus. Sporangia receptaculo filiformi impositaj in singulo loculo unico ad parietem externum posito. — An dem fruchttra- genden Wedel sind alle'Federstückchen eines u. des- selben Federstücks zurückgeschlagen und in ein ku- gelförmiges Sporocarpium durch einen häutigen Frucht- hüllenartigen Rand verwachsen, welcher inwendig unregelmässig in mehrere Fächer getheilt ist, durch zarte Fruchthüllenartige Scheidewände. Die Sporan- gien stehen auf fadenförmigen Behältern und in jedem Fache befindet sich einer, nach d. äussern Wand hin- gestellt. — Der Wedel der Polypodiaceen besteht aus dem Blatte und dem Schaft. Hier sind die Blättchen eines Federstücks zurückgebogen und in ein Sporo- carpium verwachsen. Die innern Ribben zum Schaft gehörige haben sich getrennt unb bringen Sporaugien hervor. Mit ihnen zugleich hat sich die innere Blatt- fläche ebenfalls zum Schaft gehörig gelöset, zurückge- schlagen und bildet so die Fächer des Sporocarpium, 1. O. sensibilis Linn. Empfindlicher F. Frondes subbipinnatae, pinnae pinnatifidae, basi saepe pinna- tae, pinnae laciniae subtriangnlares. — Wedel fast zweigefiedert; Federstücke fiederförinig, an der Basis oft gefiedert; Lappen fast dreieckig. Im wärmern nördl. Amerika.
5. Struthiopieris> Straussenfarrn. Frondes fructificantes, pinnulis reflexis margine membranaceis
O. IX. Polypodiaceae. 13
indusiiformibus, sororum seriem utrinque juxta costam pinnae positain includentibus, intus septis irregulari- bus distinctam. Sori globosi conferti et continui in- dusiis e medio erumpentibus fasciculatis piliformibus. — An den fruchttragenden Wedeln sind die Feder- stücke am Rande häutig, Fruchthüllenartig, zurückge- schlagen und schliessen von jeder Seite d. Ribbe eine Reihe von Fruchthaufen ein, welche unregelmässige Scheidewände durchziehen. Fruchthaufen kugelför- mig, dicht zusammenhängend, mit Fruchthüllen, die aus der Mitte hervorbrechen, biischeligt und haar för- mig sind.
]. St. germanica Roth. Deutscher Str. Frondes steriles pinna tifidae, pinnulae oblongae basi lata sub- iutegerrimae acutiusculae. — Unfruchtbare Wedel 2- fach fiederförmig; Federstücke länglich m. breiter .Ba- sis, fast ganzraudig, ziemlich spitz. Im mittl. und nÖrdl. Europa.
4. Allosorus. Häufelfarrn. Sori subrotundi seriati confluentes, limbo pinnulae utrincpie reflexo initio inclusi, tum patente reclusi, margine limbi membranaceo indusiiformi. — Fruchthaufen fast rund, in einer Reihe, zusammenfliessend , von dem auf bei- den Seiten zurückgeschlagenen Rande d. Federstücks im Anfänge eingeschlosseu dann, nach geöffnetem Rande, frei; die äussere Einfassung des Randes häu- tig und Fruchthüllenartig.
1. A . crispus Bernhardi. Krauser H. Frondes bi- pinnatae, sterilium pinnae cuneiformes antice incisae, fertilium lineares. — Wedel zweifach gefiedert, der unfruchtbaren Federstücke kegelförmig , vorn einge- schnitten, der fruchttragenden linienförmig. Auf Al- pen und Ge.birgen in ganz Europa. Osmunda crispa Linn. Pteris crispa Swartz.
5. Loinaria. Lomarie. Sorus linearis conti- «uns secundum costam utrincpie decurrens. Indusium
14
CI. III. Filices.
e pagina iuferiori frondis utrinque reflexa soriun in- cludens. — Ein linienförmiger ununterbrochener Fruchthaufen, zu beiden Seiten d. Ribben hinlaufend. Fruchthüllen aus der untern Fläche des Wedels, wel- che von beiden Seiten zurückgebogen, den Fruchthau- fen einschliesst. — Die Fruchthülle gehört zum Schaft und hat sich hier von dem Blatte gesondert, welches besonders an d. Basis d. Federstücks zu erkennen ist.
1. Li. attenuata Willd. Yersch malerte L. Frou- des pinnatae, sterilium pinnae e basi lata lanceolatae acutaeintegerrimae, summae conflueiites ; fructiferarum lineares attenuatae. — Wedel gefiedert; Federstücke der unfruchtbaren aus einer breiten Basis lanzettför- mig, spitz, gauzrandig; die obern zusammenfliessend; der fruchtbaren linienförmig, an der Spitze verschmä- lert. Auf d. Mauritiusinsel.
2. ih. Spicant Desvaux. Spicant L. Frondes pro- funde piunatifidae, pinnulae sterilium e basi dilatata lanceolatae iutegerrimae acutae subfalcatae superne et inferne sensim decrescentes; fructiferarum lineares. — Wedel tief fiederförmig; Federstücke der unfrucht- baren aus breiter Basis lanzettförmig, gauzrandig, spitz, fast sichelförmig, oben und unten langsam ab- nehmend; der fruchtbaren linienförmig. Im nördl, Europa. Osmunda Spicant Linn. Struthiopteris Spi- cant Weis. Onoclea Spicant Hoff in. Blechnum Spi- cant Roth. Blechnum boreale Swartz.
6. Pteris. Flügelfarrn. Sorus linearis con- tinuus marginalis. Indusium e margine frondis initio reflexum. — Ein linienförmiger ununterbrochen am Rande hinlaufender Fruchthaufen. Fruchthülle aus d. Rande des Wedels Anfangs zurückgeschlagen.
1. Pt. ensifolia Desf. Schwert blättriger Fl. Frondes pinnatae, pinnae lineari- lanceolatae basi su- perue auriculatae longe acutatae. — Wedel gefiedert. Federstücke linienformig-lanzig, an d. Basis oben ge- öhrt lang gespitzt. Im nördl. Africa, Spanien.
2. Pt. longrfolia Linn. Langblät tri g er Fl. Fron- des pinnatae, pinnae basi subauriculato - cordatae ser- rula tae, stipiteque rachique hirtis. — Wedel gefie-
15
O. IX. Polypodiaceae.
der t; Federstücke an der Basis fast geöhrt, herzför- mig1, fein gesägt. Stiel und Spindel kurzhaarig. Im wännern Amerika,
3. J ?t.serrulata Lina. Gesägter Fl. Frondes pin- natae, pinnae lineares decurrentes, inferiores triparti- tae, steriles acutae serratae fructiferae integerrimae apice serratae. — Wedel gefiedert; Federstücke linien- förmig, herablaufend; die untern dreitheilig; die un- fruchtbaren spitz gesägt, die fruchttragenden ganzran- dig, an der Spitze gesägt. In Japan, China, Ceylon.
4. JPt. cretica Linu. Cretischer Fl. Frondes pin- natae, pinnae petiolatae lanceolatae breyiter acutatae serrulatae, inferiores geminae ternaeve. — Wedel ge- fiedert; Federstücke gestielt, lanzettförmig, kurz ge- spitzt, fein gesägt; die untern zu zwei oder drei. Im südl. Europa, Candien, Arabien.
5. j Ft. arguta Ait. Scharfgesägter Fl. Frondes hipinnatifidae, pinnae suboppositae , infima hipartita, laciniae lauceolatae acutae argute serratae; petiolus laevis. — Wedel zweifach fiederförmig; Federstücke fast entgegengesetzt ; das unterste zweigetheilt ; Lap- pen lanzettförmig, spitz, scharf gesägt; Stiel glatt. Im südlichsten Europa, auf den Canarischen Inseln ^ den Azoren.
6. Pt. aqmlina Linn. Adler Fl. Frons stipite tripartito, rami bipinnati, pinnae summae integrae, superiores basi, inferiores totae pinnatifidae, laciniae oblong ae. — Stiel dreitheilig; Aeste zweigefiedert; die obersten Federstücke unzertheilt; die obern an d. Basis, die untern ganz fiederförmig; Lappen länglich, stumpf. Durch ganz Europa, an waldigen, unfrucht- baren Orten in N. Asien u. N. America.
7. Casseheera . Kassebeera. Sori oblongi marginales binatim approximati sub frondis crenis re- flexis tandem confluentes. Indusia sub margine cre- milarum adnata linearia angusta. — Fruchthaufen länglich, am Rande, zu zwei genähert, unter den zu- riickgeschlagenei^ Kerben des Wedels, endlich zusarn- menfiiessend. FrucAthüllen unter dem Rande der Ker- ben angewachsen, linienförmig und schmal.
1. C • irip/iyJla Kaulf. Dreiblättrige K. Frons ternata, pinnae oblongae acuminatae sessiles. — We-
16
CI. III. Filices.
del dreifach. Federstücke ländlich, zugespitzt, unge- stielt. Bei Montevideo. Adiautum triphyllum Smith* Willd.
8. TJndsaea, Lindsaee. Sorus linearis conti- liuus submarginalis. Indusium laterale interne adna- tum. — Fruchthaufen linienförmig, fast am Rande. Fruchthülle an d. Seiten nach innen angewachsen. Die Fruchthülle ist fast blattartig, nur der Rand häutig u« Fruchthüllenartig, so dass der Fruchthaufen in einer Duplicatur des Blattes zu liegen scheint, und der häu- tige Rand die Fruchthülle zu bilden.
1. L. linearis Willd. Linienförmige L. Frons pinnata , pinnae oppositae cuneatae semiorbiculatae margine membranaceo denticulato. — Wedel gefiedert; Federstücke entgegengesetzt, keilförmig, halbrund, in. häutigem gezahnelten Rande. In N. Holland. L. lu- li ata Willd. aber die halbmondförmige Gestalt rührt bloss von einer Biegung her.
9. Ceratopteris. Hornfarrn. Sporangia ner- vis longitudinalibus frondigf disperse adnata. Indusia e margine frondis connata rima longitudinali dehiscen- tia. — Sporangien entspringen aus den Längsnerven des Wedels zerstreut. Hüllen aus d. Rande des We- dels zusammengewachsen , in d. Mitte durch eine Ri- tze der Länge nach aufspringend«
1. C . thalictroides Brongn. Thalietrum H. Fron- des compositae-supradecomposilae, sterilium laciniae oblougae obtusae, fertilium lineares. — Wedel zusam- mengesetzt und wiederholt; die Lappen der unfrucht- baren länglich, stumpf; der fruchtbaren linienförmig. In stehendem Wasser in Ostindien. Achrostichum tha- lictroides Linn. Acr. siliquosum ej. Pteris thalictroi- des Swartz. Ellobocarpus oleraceus Kaulf.
10. Viitaria. Rindenfarrn. Sorus linearis marginalis et submarginaliscontinuus. Indusium utrin- que adnatum medio dehiscens. — Ein linienförmi- ger ununterbrochener Fruchthaufen am Rande u. fast
O. IX. Polypodiaceae. 17
am Ramie. Fruchthülle auf beiden Seiten angewach- sen, in der Mitte sich öffnend.
1. V. lineata Swartz. Liniirter R. Frondes li- neares longissiinae pendulae marginales. — Wedel li- nienförmig, sehr lang herabhängend. Im wärmern America.
11. Taenitis . Bandfarrn. Sorus linearis cotinuus rarius interruptus inter costam et marginem fromlis. Indusium nullum. — Ein linienförmiger un- unterbrochener, selten unterbrochener Fruchthaufen zwischen der Ribbe und d. Rande des Wedels. Keine Fruchthülle.
1. T. blechnoidcs Willd. Blech n um B. Frondes pinnatae, pinuae lineari-lanceolatae integerrimae gla- brae. — Wedel gefiedert; Federstücke liuien-lanzett- förmig, ganzrandig, glatt. In Ostindien. Taenitis pte- roides Schkuhr. Pteris blechnoides Willd.
12. Blechmim . Ribbe nfarrn. Sorus linearis continuus costae pinnularum parallelus et approxima- tus. Indusium laterale externe adnatum. — Frucht- haufen linienförmig, ununterbrochen, der Ribbe der Federstücke parallel und genähert. Fruchthülle an d. Seite auswärts angewachsen.
1. Bl. occidentale Sw. Westindischer R. Fron- des pinnatae,, pinnae oppositae lanceolatae subinteger- rimae basi dilatatae, superiores coadunatae. Sori utrin- cjue confluentes. — Wedel gefiedert; Federstücke ent- gegengesetzt, lanzettförmig, fast ganzrandig, an der Basis erweitert; die obern vereinigt. Fruchthaufen von beiden Seiten zusaminenfliessend. Iin wännern America.
13. Jf^oodwardia. Wood war die. Sori ob- longi seriati utrinque costae approximati et para]leli. Indusium externum e pagina interna frondis sorum subtus cingens et excipiens; internum laterale externe adnatum sorum supra tegens. — Fruchthaufen läng- lich in Reihen, auf beiden Seiten der Ribbe genähert
Willdenow’s Grundriss. IV. Th. 2
18
CI. III. Filices.
und parallel. Die äussere Fruchthülle aus dem innem Theile des Wedels umgiebt den Fruchthaufen von un- ten, die innere steht an den Seiten, ist angewachsen und umgiebt den Fruchthaufen von oben.
1. radicans Sw. Wurzelnde W. Frondes pinnatifidae et bipinnatifklae; pinnae longe acuininatae, piiinulae lanceolatae argute serrulatae. — Wedel fie- derförmig u. zweifach fiederförmig. Federstücke lang zugespitzt; Federstückchen lanzettförmig, scharf ge- sagt. Im südl. Europa, Madeira, Teneriffa.
14. Gramndtis . Strichfarrn. Sori oblongi costae frondis oppositi paralleli aut obliqui. Indusia nulla. — Fruchthaufen länglich, an der Ribbe des Wedels liegend, parallel oder schief. Keine Frucht- hüllen.
1. Gr . linearis Swartz. Linienförmiger Str. Frondes lineares acuininatae integerrimae , stipitibus pilosis, Sori oblicpii. — Wedel linienförmig, zuge- spitzt, ganzrandig; Stiele haarig. Fruchthaufen schief. Auf Jamaica. Asplenium angustifoliuin Jacq. Poly- podiurn gramineum Sw.
15. Xiphopteris. Schwertfarrn. Sori oblongi obliqui ad costam positi in apice folii incurvato mar- gine reflexo. — Fruchthaufen länglich, schief an der Ribbe gestellt, an den gekrümmten Spitzen des am Rande zurückgeschlagenen Blattes.
1. X, serrulata Kaulf. Gesägter Schw. Rhizoma adscendens filiforme. Frondes lineares serratae, apice fructificaute integerrimo. — Rhizom fadenförmig, auf- steigend. Wedel linienförmig, gesägt; die fruchttra- gende Spitze ganzrandig. Auf Jamaica u. in N. An- dalusien. Acrostichum serrulatum Swartz. Asplenium serrulatum ej. Grammitis serrulata Willd.
16. Antrophyum . Nervenfarrn. Sori linea- res venis frondis reticulatis immersi. Indusium utrin- que adnatum medio solutmn. — Fruchthaufen linien- förmig, den netzförmigen Adern des Wedels einge-
0. IX. Polypodiaceae. 19
senkt. FruchthiiUen auf beiden Seiten angewachsen, in der Mitte gelöst.
1. A. pumilum Kaulf. Kleiner N. Frondes costa- tae, steriles oblongae obtusiusculae , fertiles lanceola- tae acutae. Sori interrupti. — Wedel ohne Mittel- ribbe ; die unfruchtbaren länglich, ziemlich stumpf; die fruchtbaren lanzettförmig, spitz. Fruchthaufen un- terbrochen. Auf der Insel Bourbon. Hemionitis im- raersa Willd.
17. Hemionitis . Aderfarrn. Sporangia sparsa venis frondium reticularis insidentia. Indusia nulla. — Sporangien sitzen zerstreut auf d. netzförmigen Adern des Wedels. Keine FruchthiiUen.
1. H pahnata Linn. Fiin f lappig er N. Frondes cordatae 51obae grosse crenatae hirsutae. — Wedel herzförmig, fünflappig, grob gekerbt, rauh. Auf den Antillen und bei Caracas.
18. Gymnogramma. Nacktfarrn. Sporangia nervis dichotomis frondis insidentia tandem densiora. Indusium nullum. — Sporangien sitzen auf den zwei- getheilten Nerven des Wedels, endlich dichtstehend. Keine Fruchthüllen.
1. G. leptophylla Desvaux. Zart blättriger N. Frondes pinnatae et bipinnatae; pinnulae cuneiformes apice iucisae et trifidae. — Wedel gefiedert u. 2 fach gefiedert; Federstücke keilförmig, an der Spitze ein- geschnitten und drei th eilig. Im wärmern Europa. Po- lypodium leptophyllum Linn. Grammiris leptophylla Sw. Willd.
19. Pityrogramma. Kleienfarrn. Sporangia nervis frondium insidentia e furfure erumpentia. In- dusia nulla. — Sporangien sitzen auf den Nerven d. Wedel u. brechen aus einem kleiigen Ueberzuge her- vor. Keine Fruchthüllen.
1. P. chrysophylla . Goldblättriger Kl. Frondes bipinnatae, pinnae superne confluentes crenato-pinna- tifidae subtus aureae. — ■ Wedel zweigefiedert; Feder- stücke nach oben zussammenfliessend, gekerbt, fieder-
2 *
20
CI. III. Filices
förmig*, unten goldfarben. Im warmen America. Gym- nogramina chrysophyllum Kaulf* Acrostichum chryso- phyllum Swartz.
2. P. calomelas. Schwarz stieliger Kl. Fron- cles bipinnatae, pinnae superne confluenles lanceolalae serratae incisae et pinnatifidae subtus albae. — We- del zweigefiedert; Federstiicke nach oben zusammen- fliessend, gesagt, eingeschnitten und fiederförmig, un- ten weiss. Im wärmern America. Gymnogramma ca- lomelanos Kaulf. Acrostichum calomelauos Linn.
20. Ceterach. Ceterach. Sporangia neryis imposita tandem densiora inter squamas erumpentia. — Sporangien auf d. Nerven endlich dichtstehend, zwi- schen Schuppen hervorbrechend. — Die Gattung ist wesentlich noch weniger von Gymnogramma unter- schieden als Pityrogramma.
1. (?. ojficrnarum Willd. Officineller C. Fron- des pinnatifidae, pinnulae alternae fere aequi latere tri- anguläres obtusae; squamae integerrimae. — Wedel fiederförmig; Federstiicke wechselnd, fast gleichseitig dreieckig, stumpf; Schuppen ganzrandig. Im mittlern und südl. Europa. Asplenium Ceterach Linn. Grain- rnitis Ceterach Swartz. — C. canariensis Willd. diff. magnitudine pinnulis longioribus inaequilatere trian- gularibus, squamis denticulatis. In Cauariis. Asple- nium aiireum Ca van. Asplenium latifolium Bory. Gramm! tis aurea Sw.
2. C. Marantae Decand. Maranta’s C. Frondes bipinnatae, pinnulae obtusissimae, superiores sensim decrescentes integrae, inferiores rotundate crenatae et crenato-piunatifidae ; squamis fulvis. — Wedel zwei- gefiedert; Federstücke sehr stumpf, die obern nach u. nach abnehmend, ungetheilt, d. untern rund, gekerbt und gekerbt fiederförmig; Schuppen gelbbraun. Im südl. Eur. u. auf den Canarischen Inseln. Acrostichum Marantae Linn. Acr. canariense Willd. Cincinnalis Marantae Desvaux.
21. Notochlaena. Wollfarrn. Sporangia ner- vig imposita ad fines praesertim unde marginalia et submarginalia sub lana densa erumpentia. — Sporan- gien auf den Nerven, besonders an ihren Enden daher
O. IX. Polypodiaceae. 21
randstehend oder fast randstehend , unter einer dich- ten Wolle hervorb rechend.
1. JV. lanuginosa R. Brown. Langwollige N. Frondes pinnatae, pinimlae obtusissimae rotimdate cre- liatae et crenato-pinnatifidae utrinque lanuginosae. — Wedel zweigefiedert; Federstücke sehr stumpf, rund gekerbt und gekerbt fiederförmig, auf beiden Seiten dicht wollig. Im südl. Europa u. N. Africa. Acrosti- chum velleum Ait. Acrostichum lanuginosum Desf. Acr. Marantae Enc, meth. Cincinualis yellea Desv.
22. Hymenolepis. Hautfarrn. Sorus linearis continuus in costa appendicis spiciformi. Indusium duplex, exterius margines frondis refiexus conniven- tes inyolyens, interius teuuissimum squamatim sece- dens. — Fruchthaufen linienförmig, ununterbrochen auf der Ribbe eines ährenförmigen Anhangs. Frucht- hiille doppelt; die äussere umhüllt die zurückgeboge- nen und zusammengeneigten Ränder des Wedels, die innere ist sehr zart und geht schuppenweise ab.
1. H. ophioglossoides Kaulf. Natterzungen H. Frons lanceolata utrinque attenuata, appendix fructifi- cans linearis. — Wedel lanzettförmig, auf beiden Sei- ten verschmälert, fruchttragender Anhang linienförmig. Auf der Mauritiusinsel und Isle de Bourbon. Acrosti- chum spicatum Linn. Onoclea spicata Swartz. Lo- maria spicata Willd.
23. Cochlidium. Schneckenfarrn. Sorus solitarius oblongus sub apice frondis in costa. Indusia nulla. — Ein einzelner länglicher Fruchthaufen unter der Wedelspitze auf der Ribbe. Keine Fruchthüllen.
1. C. graminoides Kaulf. G rasart i ge r Schn. Fron- des lineares indivisae bifidaeque, apicibus frnctifican- tibus latioribus. — Blätter linienförmig, ungetheilt u. zweitheilig, mit breiterer fruchttragender Spitze. Auf Jamaica
24 Monogrammen Ei n str ichfarrn. Sorus solitarius linearis in apice frondis costae impositus, Indusium est frondis apex complicatus sorum inciu~
22
CI. III. Filices.
dens. — Der Fruchthaufen einzeln an der Spitze des Wedels auf der Ribbe. Fruchthülle aus der zusam- mengefälteten Spitze des Wedels, welche den Frucht- haufen einschliesst-
1. 31. grnmineum Schkuhr, Gras E. Rhizoma fili- forme pilosum repens. Frondes lineari-filiformes inte- gerrimae. — Rhizom linienförmig, haarig’, kriechend. Wedel linien-fadenförmig, ganzrandig. Auf der Mau- ritiusinsel. Pteris graminea Enc. meth. Grammitis pu- mila Sw. Willd. Monogramma lineare Kaulf.
25. Jicvosticliimi. S ta ubfarrn. Sporangia pa- ginam inferiorem frondiuui aut pinnarnm totam aut partim occupantia. Indusia nulla. — Die Sporangien nehmen die untere Fläche der Wedel ganz oder zum Theil ein. Keine Fruchthüllen.
1. A. aureum Linn. Gold St. Frondes pinnatae, pinnae alternae oblongo-lanceolatae integerrimae , basi atteiiuata aequali; superiores fructificantes. — Wedel gefiedert; Federstücke wechselnd, länglich lanzettför- mig, ganzrandig, an der Basis verschmälert gleich; d. obern fruchttragend. Auf den Manillen u. Marianen. Die Spitze sehr veränderlich.
26. j Flatycerium, Platthorn. Sporangia pa- ginam inferiorem frondiuin aut pinnarum totam aut partim occupantia, squamis peltatis intermixta indu- siorum loco. — Sporangien nehmen d. untere Fläche des Wedels ganz oder zum Theil ein, mit schildför- migen Schiqrpen vermengt, statt der Fruchthüllen.
1. PI, alcicorne Blume. Elen PI. Sporophylla reniformia sublobata maxima diu persistentia. Fron- des basi angustata superne dilatata repetito-partita, la- ciniis lanceolatis praesertim fructigeris. — Sporo- phyllen nierenförmig, etwas geläppt, sehr gross,
*) Sporophylla nenne ich die ersten Blätter der Farrnkräuter, welche von den folgenden oft sehr verschieden sind, und in der Regel früher absterben als diese. Sie unterscheiden sich von den Samenblättern der Phanerogamen dadurch dass sie sich nicht auf einmal entwickeln, sondern uach und nach.
23
O. IX. Pötypodiaceae.
lange bleibend. Wedel an d. Basis verschmälert, oben ausgebreitet, wiederholt getheilt; Lappen lanzettförmige besonders fruchttragend. Im warmem Africa, auf Java, Neuholland. Acrostichum alcicorne Swartz. A. bifurcum Cavan.
27. Acropieris S p i t z e n f a r r n. Sorus conti- nuus utrinque ad apices stipitis expansione foliacea vix ulla. Indusia marginalia interne sohita. — Ein un- unterbrochener Fruchthaufe, auf beiden Seiten d. Stiels, ohne alle blattartige Ausdehnung. Fruchthüllen am Rande nach innen gelost.
1. A. septentri onalis. Nördlicher Sp. Stipites repetito-dichotomi. — Stiele wiederholt zweitheilig. Im nördL Eur. ^ Acrostichum septentrionale Linn. Asplenium septentrionale Sw.
28. Scolopcndrum • II i r s c h z u n g e. Sori linea- res inter nervös laterales costae obliqui paralleli. In- dusia lateralia utrinque adnata. — Fruchthaufen li- nien förmig, zwischen den Seitennerven schief auf die Ribbe, unter sich parallel, Fruchthüllen an der Seite auf beiden Seiten des Fruchthaufens angewachsen.
1. Sc. vulgare Smith. Gemeinere H. Frondes lanceolatae cordatae antice interduin incisae. — We- del lanzettförmige herzförmig , vorn zuweilen einge- schnitten. Im mittl. und stkll. Europa. Aendert oft ab, an den Rändern kraus und an d. Spitze unregel- mässig und monströs ausgeschnitten. Asplenium Sco- lopendrium Linn. — Sc. llemionhis Sw. diff. fron- dium basi hastata, lobis deorsum angulatis. In Eur. australi.
29. Diplaziwn. Doppelfarrn. Sori lineares utrinque nervis lateralibus aduati. Indusia geininata nervo ionata externe soluta. — Fruchthaufen linien- förmig, auf beiden Seiten d. Seitennerven angewach- sen. Fruchthüllen gedoppelt auf d. Nerven nach aus- sen los.
I. D. plantagineum Sw. Wegtritts D. Frondes
24
CI. III. Filices.
lanceolatae acuminatae repando-serrulatae ; stipites te- tragoni. — Wedel lanzettförmig, zugespitzt, ge- schweift, fein gesägt; Stiel vierkantig. Auf Jamaica. Asplenimn plantagineum Linn.
30. Asplenimn. Streifenfarrn. Sori lineares- ovales nervis lateralibus impositi. Indusia lateralia ex- terne adnata. — Fruchthaufen linienförmig - eiförmig, auf den Seitennerven. Fruchthüllen an d. Seiten äus- serlich angewachsen.
1. A. palmatum Lain. Handförmiger Str. Frons subquinqueloba cordata , lobus intermedius longissi- rnus. — Wedel fast fünf lappig, herzförmig; mittlerer Lappe sehr lang. Im stidi. Europa, N. Africa.
2. A . marinum Linn. Seestrands Str, Frondes pinnatae, pinnae oblongae obtusae crenatae basi su- periore auriculatae inferne excisae. — Wedel gefie- dert; Federstücke länglich, spitz, gekerbt, an der Ba- sis oben geöhrt, unten ausgeschnitten. Im westlichen Europa, nördl. Africa, an Strandfelsen.
3. A. Trichoinanes Linn. Widerthon Str. Fron- des pinnatae^ pinnae subrotuudo - ovales obtusae cre- natae basi exciso-cuneatae, stipites nigresceutes. Sori deinum confluentes. — Wedel gefiedert; Federstücke fast rund oval, stumpf, gekerbt, an der Basis ausge- schnitten keilförmig. Fruchthaufen endlich zusam- menfliessend. An Felsen durch ganz Eur. ^ Yormals officinell. — A. viride Huds. diff. frondium pinnis minus obtusis basi multo magis cuneatis et inde tra- pezoideis, stipitibus viridibus. In Eur. occidentali et australi. — A. Petrnrcae Guerin. diff. pinnis majo- ribus praesertim longioribus basi subcordatis superne subauriculatis, crenatis et crenato - sublobatis. In Eu- ropa australi. A. glandulosum Loisel.
4. A. Ruta muraria Linn. Mauerrauten Str. Frondes basi bipinnatae, superne pinnatae , pinuulae obovatae apice crenatae basi cuneatae. Sori demum confluentes. — Wedel an der Basis zweigefiedert, nach oben gefiedert; Federstücke umgekehrt eiförmig, an d. Spitze gekerbt, an d. Basis keilförmig. Frucht- haufeh fliessen endlich zusammen. Durch ganz Eu- ropa, an Mauern u. Felsen. ^ Vormals officinell. — A , gemanicum Weis. diff. pinnulis oblougis et lau-
O. IX. Polypodlaceae. 25
ceolatis apice subincisis. In Eur. magis australi. A. alteriiifoliiun Wulfen. A. Breynii Retzius.
5. A. Adtantum nigrum Linn. Schwarzer Str. Frondes bipinnatae ambitu ovato, pinnulae lanceolatae inciso-pinnatifidae, laciniis acutis, rachi alata. — We- del zweigefiedert, in. eiförmigen Umriss; Federstiicke lanzettförmig“, eingeschnitten fiederförmig, m. spitzen Lappen ; geflügelte Spindel. Im mittl. und siidl. Eu- ropa. ^ Yormals officinell.
6. A. Innceolatum Huds. Lanzettförmig* er Str. Frondes bipinnatae ambitu lanceolato, pinnulae obova- tae argute serratae, inferiores sublobatae, rachis non alata. — yVedel zweigefiedert, von lanzettförmigem Umfang; Federstiicke umgekehrt eiförmig, scharf ge- sägt; die untern fast gelappt; Spindel nicht geflügelt. Im mittl. Europa, besonders England.
7. A. acutum Bory St. V. Spitzer Str. Frondes tripinnatae, ambitu triangulari, acumiuatae, pinnulae acute et profunde inciso-dentatae dentibus subbideuti- culatis. — Wedel dreigefiedert, m. dreiseitigem Um- fange, zugespitzt; Federstiicke spitz und tief einge- schnitten gezähnt, Zähne fast zweigezähnt. In Tene- riffa, Spanien, Ungarn. A. Adiatum nigrum ähnlich.
8. A . Forsteri Sadler. Försters A. Frondes tri- pinnatae, ambitu triangulari basi lata; pinnulae ovato- oblongae basi cuneatae apice rotundate aut obtuse den- tatae. — Wedel dreifach gefiedert, mit dreiseitigem an der Basis breitem Umfange; Federstiicke eiförmig- länglich, an der Basis keilförmig, an der Spitze ge- rundet oder stumpf gezähnt. In Ungarn,
9. A. fissum Kitaib. Gespaltener Str. Frondes tripinnatae, pinnulae tripartitae apice obtusae incisae. — Wedel dreigefiedert; Federstiicke dreitheilig, an d. Spitze stumpf, eingeschnitten. In Croatien.
10. A . fontanum R. Brown. Q u e 1 1 Str. Frondes bipinnatifidae, pinnulae ovatae acutiusculae infima et terminali subtriloba. Sori demuin confluentes. — We- del zweifach fiederförmig; Federstiicke eiförmig*, ziem- lich spitz, das unterste und äusserste fast dreitheilig. Fruchthaufen zuletzt zusammen fliessend. Im mittlern und siidl. Europa. Aspidium fontanum Willd. Poly- podium fontanum Linn?
11. A . Halleri R. Brown. Hallers Str. Frondes bipinnatae, pinnae cuneiformes dentatae; dentibus mn- cronulatis. — Wedel zweifach gefiedert; Federstiicke keilförmig, gezähnt; Zähne stachelspitzig. Im mittl.
26
CK III. Filices.
Europa; Aspidium Halleri Willd. Aspidium Halleri Swartz et Auct. Polypodium fontanum Linn? certe Leers.
12. A. Filix femina R. Br. Weiblicher Str. Fron- des bipinnatae, pinnae lanceolatae serrato-incisae, ser- raturis 2— 3fidis acutiusculis. Sori oblongi. — Wedel zweigefiedert ; Federstücke lanzettförmig1, gesagt ein- geschnitten; Sägezähne 2— 4theilig, spitzig. Frucht- häufen länglich. Durch ganz Eur. in Wäldern. Po-> lypodium Filix feinina Linn. Aspidium Filix femina Willd.
31. ATlantodia. Häutchen farrn. Sori ob- longi in lieryis lateralibus. Indusia lateralia fornicata sorum tegentia tandem reflexa. — Fruchthaufen läng- lich, auf den Seitenneryen. Fruchthüllen an d. Seiten gewölbt, d. Fruchthaufen bedeckend, endlich zurück- geschlagen.
1. A . mnbrosa Ivaulf. Schatten H. Frondes tri- pinnatae, pinnulae oblongae decurrentes serratae, ser- raturae inferiores subbidentatae. — Wedel dreigefie- dert; Federstücke länglich, herablaufend, gesägt; die untern Sägezähne fast zweizähnig. Auf Madeira. Aspidium umbrosmn Sw. Willd. Polypodium umbro- sum Ait. — A. axillaris Kaulf. diff. praesertim so- ro solitario ad basin pinnulae. Ibd. Asx>idium axillare Sw. Polyp, axillare Ait.
32. JDoodia. D o o d i e. Sori secundum costam pinnulae seriatim distributi subrotundi oyales et lunii- lati. Indusia lateralia erecta. — Fruchthaufen längs der Mittelribbe des Federstücks der Länge nach ge- ordnet, fast rund oval und halbmondförmig. Frucht- hüllen an d. Seiten aufrecht stehend.
1. D . aspera R. Brown. Scharfe D. Frondes pin- natae, pinnae lanceolatae acutae spinuloso - serrulatae superne et inferne sensim decrescentes ; rachis muri- culata. — Wedel gefiedert; Federstücke lanzettförmig, spitz_, stachlicht gesägt, nach oben und unten langsam abnehmend; Spindel fein stachlicht. In Neuholland.
33. Cystopteris . Blasen farrn. Sori subro-
27
O. IX. Polypodiaceae.
tundi plentmque in nervulis pinnularnm et laciniarum rarius secundum costam pinnulae seriatim distributi. Indusia latere adnafa, juniora sorum tegentia, demum reflexa. — Fruchthaufen fast rund, meistens auf den kleinen Nerven der Federstücke oder Lappen, selten längs der Ribbe in Reihen. Fruchthülle an der Seite befestigt j zuerst den Fruchthaufen bedeckend dann zurückgeschlagen.
1. C . fragilis Bernhardi. Zerbrechlicher Bl, Frondes tripinnatifidae, pinnulae inciso-pinnatifidae, la- cinulis angulato-dentatis. Sori demum confluentes. — Wedel dreifach fiederförmig; Federstückchen einge- schnitten fiederförmig', Lappen eckig gezahnt. Frucht- haufen zuletzt gedrängt. In Europa. Polypodiwin fra- gile Linn. Aspidium fragile Willd. Cystea fragilis Smith.
2. C. deniata Hooker. Gezähnter Bl. Frondes tripinnatifidae, pinnulae ovales obtusae basi attenuatae apice obtuse et inaequaliter dentatae, rarius subpinna- tifidae Sori demum confluentes. — Wedel dreifach fiederförmig; Federstücke eiförmig, stumpf, an d. Ba- sis verschmälert, an d. Spitze stumpf u. ungleich ge- zähnt, selten fast fiederförmig. In Grossbritannien. Aspidium dentatum Willd. Cystea dentata Smith.
3. C. alpina Desvaux. Alpen Bl. Frondes amhitu
lanceolato tripinnatifidae, pinnulae lanceolatae pinnati- fidae laciniis obtuse dentato-serratis. Sori distincti. — Wedel von lanzettförmigem Umfange, dreifach fieder- förmig; Federstücke lanzettförmig und fiederförmig; Lappen stumpf gezähnt gesägt. Fruchthaufen nicht zusammenfliessend. Auf Alpen im mittl. und nördl. Europa. Polypodium alpinum Linn. Aspidium alpi- num Willd. Yar. latifolia est Aspidium regium Willd. Polypodium regium Linn. — (7. rhaetica diff. piunis
a])icibusque longe acutatis. Ibd. Aspidium rhaeticura Willd. Polypodium rhaeticum Linn. — C. montana diff. frondium ambitu triangulari, partitione quadri- pinnatifida. In Alpestribus Europae mediae et austra- lis. Polypodium montanum Haenke. Cyathea montana Roth. Aspidium montanum Willd.
34. Aspidium . Schildfarrn. Sori subrotundi secundum costam frondis et pinnulae rarius secundum
28
CI. III. Filices.
nervcs laterales seriatiin distributi. Indasia latere aut medio affixa snperficiaria. — Fruchthaufen fast rund, längs der Ribbe des Wedels oder Federstücks, seltener längs den Seitennerven in Reihen gestellt. Fruchthüllen an der Seite oder in der Mitte befestigt aufliegend. — Sori plerumque uniseriati i. e. Serie unica utrinque ad costam.
1. A. Lonchitis Sw. Scharfer Sch. Frondes pin- natae, piimae lanceolatae falcatae acutae spinulose ser- ratae, basi superiore acute auriculatae inferiore cunea- tae ; subtus cum stipite rachique. squamosae. Sori marginales. — Wedel gefiedert; Federstücke lanzett- förmig, sichelförmig, spitz stachlicht gesägt, an der Basis oben spitz geöhrt, unten keilförmig, auf d. un- tern Fläche wie Stiel und Spindel schuppig. Frucht- haufen am Rande. Auf Alpen im mittl. Europa. Po- lypodium Lonchitis Limi. — A. munitum Kaulf. diff. pinnis basi pinnatifidis. In California d. Chamisso in- venit, in Hungaria Sadler.
2. A . Oreopteris Swartz. Berg Sch. Frondes bi- pinnatifidae, pinnulae subtriangulares acutiusculae in- legerrimae. Sori marginales. — Wedel zweifach fie- derförmig; Federstiickchen fast dreiseitig, ziemlich spitz, ganzrandig. Fruchthaufen an den Seiten. Auf waldigen Bergen im mittl. Eui\ ^ Polypodium Ore- opteris Ehrh. Polyp. Thelypteris Huds. Polyp, mon- tanum Vogler. Polyp, limhospermum Allion. Polyp, pteroides Vill.
3. A. Thelypteris Sw. Sumpf Sch. Frondes sub- bipinnatae, pinnulae lanceolatae acutae saepe falcatae plerumque iutegerrimae. Sori marginales. — Wedel fast zweigefiedert; Federstiickchen lanzig, spitz, oft sichelförmig, meistens ganzrandig. Fruchthaufen am Rande. In Sümpfen im Gebüsch im nördl. Eur. ^ Der verbindende Flügel an d. Spindel ist hier kaum 1 Lin. breit, an d. vorigen Art über eine Lin. breit.
4. A. cristatum Sw. Kammförmiger Sch. Fron- des bipinnatifidae, pinnulae lanceate ovales et oblon- gae obtusae spinulose crenatae. — Wedel zweifach fiederförmig; Federstiickchen lanzig, oval u. länglich, stumpf, stachlicht gekerbt. In feuchten waldigen Ge- genden im nördl. Eur. und America. ^ Polypodium cristatum Limi.
O. IX. Polypodiaceao. 29
5. A . aculeatum Sw. Stachlichter Sch. Fron- des bipinnatae; piiniulae snperne confluentes oblongae basi cuneatae spinulose serratae apicis spinula majore. — Wedel zweigefiedert; Federstückchen nach oben zusammenfliessend, länglich, an der Basis keilförmig, stachlicht gesägt, der kleine Stachel an der Spitze des Federstückchens grösser. In Bergwäldern von Europa, N. America u. am Cap. — A, lobntum Smith diff. frondium pinnul is basi snperne auriculatis. In Anglia. Polypodium lobatum Huds. — A . angulare Smith* diff. pinnulis basi non attenuatis sed ovatis basi su- perne auriculatis, stipite et rachi densius squamosis. In Anglia et Hungana.
6. A . Filix mas Sw. Männlicher Sch. Frondes bipinnatae, pinnulae e basi lata oblongae obtusae ser- ratae. Sori juxta costam. — Wedel zweigefiedert; Federstückchen aus breiter Basis länglich, stumpf, ge- sägt. Fruchthaufen neben der Ribbe. In Wäldern des nördl. Eur., Asien und Africa. >|c Officinell. Rad« Filicis maris. Polypodium Filix mas Linn.
7. A, spinulosum Sw. Klein stachlichter Sch. Frondes tripinnatifidae, pinnulae pinnatifidae, lacinulis brevibus apice serraturis 2— 3spinulosis. — Wedel dreifach fiederförmig; Lappen kurz, an der Spitze m. 2 — 3 stachelspitzigen Sägezähnen. ln Wäldern durch ganz Eur. Polypodium spinulosum Retz. Polyp, cristatum Hoffm. — A . dilatatum Smith diff. frondi- bus quadripinnatifidis, lacinulis serratis et pinnatifidis. In Eur. med. nec boreali. — A . rigiclum Sw. differt lacinulis brevibus apice mucronulate 2—3 serratis. In Eur. media.
35. Tectaria. Deckelfarrn. Sori subrotundi secundum costam pinnulae seriatim distributi. Indusia medio afffxa soruin tegentia deinuin decidua. — Fruchthaufen fast rund, längs der Mittelribbe des Fe- derstücks in Reihen gestellt. Fruchthüllen in d. Mitte angeheftet, den Fruchthaufen bedeckend, endlich ab- fallend.
1. T. coriacea. Lederartiger D. Frondes tri- pi^natifidae subtus alben tes. — Wedel dreifach fie- derförmig, unten weisslich. Im warmen America, am Cap, in Australien. Tectaria Calahuala Cavan. weil
30
CI. III. Filices.
die zur Arznei empfohlene Rad. Calahualae davon kommen sollte, Aspidium coriaceum Sw. Willd. A. capense ej. A. discolor Langsd. et Fisch. Rumohria aspidioides Raddi.
36. Polypodium . Engel süss. Sori subrotundi secundum costam frondis aut pinnularum rarius secun- dum nervös seriatim distributi. Indusia nulla. — Fruchthaufen fast rund, längs der Ribbe des Wedels oder d. Federstücke, seltener längs den Seitennerven. Keine Fruchthüllen.
1. P. Phyllitidis Linn. Phyllis E. Frondes longe lanceolatae obtusae basi attenuatae undulato - repandae niarginatae. Sori secundum nervös laterales biseriales. — Wedel lang lanzettförmig, stumpf, an der Basis verschmälert, wellig ausgeschweift, gerandet. Frucht- haufen längs den Seitennerven in zwei Reihen. In Wäldern auf den Antillen.
2. P. phymatodes Linn. Warziger E. Frondes simplices trilobae et pinnatiüdae laciniis suboppositis lanceolatis acmninatis subilistantibus integris. Sori im- mersi. — Wedel einfach, dreilappig u. fiederförmig. Lappen fast entgegengesetzt, lanzettförmig zugespitzt, etwas entfernt stehend. Fruchthaufen eingesenkt. In Ostindien. In Gewächshäusern selten fruchttragend.
3. P . aureum Linn. Goldfarbener E. Frondes pinnatiüdae subtus glaucescentes; laciniae subopposi- tae lanceolatae longissime acutatae repandae. Sori pulvinati. — Wedel fiederförmig, unten bläulich; Lappen last entgegengesetzt, lanzettförmig, sehr lang gespitzt, ausgeschweift. Fruchthaufen kissenförmig. In Westindien.
4. 1 P. vulgare Linn. Gemeiner E. Frondes pro- funde pinnatiüdae, pinnae lanceatae basi praesertim inferne dilatatae obtusiusculae. Sori uniseriati. — Wedel tief fiederförmig; Federstücke lanzig, an der Basis besonders nach unten ausgebreitet, ziemlich stumpf. Fruchthaufen in einer einzelnen Reihe. Durch ganz Eur. >£: Officinell. Aendert sehr ab, a) P. y. auritum pinnis iuferioribus basi superne auriculatis. b) P. v . serratum frondibus majoribus, pinnis eviden- tius serratis. c) P. v . sinuatum pinnis sinuatis. d) P . v. cambricum , pinnis longioribus pinnatifido- serratis. P. cambricum Linn.
O. IX. Polypodiaceae. 31
5. P. Phegopteris Linn. Buchen E. Frondes bi- pinnatifidae, pinnae infimae separatae deflexae, supe- riores basi alternatim prominentes et opposite conua- tae, pinimlae subtriangulares obtusae. — Wedel zwei- fach fiederförmig; die untersten Federstücke geson- dert * niedergebogen, d. obern an der Basis wechsels- weise erweitert und entgegengesetzt, zusammenge- wachsen; Federstückchen fast dreiseitig, stumpf. In Wäldern durch ganz Europa. ^
6. j P. Dryopteris Linn. Eichen E. Frondes am- bitu triangulari tri pinn atifidae , pinnae oppositae infe- riores deflexae, pinnulae longe lanceolatae subpinnati- fidae laciniis obtusis. Sori ad sinus laciniarnm soli- tarii. — Wedel dreifach fiederförmig, mit dreiseiti- gem Umfange. Federstücke entgegengesetzt, die un- tern niedergebogen; Federstückchen lang lanzettför- mig, fast fiederförmig, mit stumpfen Lappen. In Wäldern im mittl. u. nördl. Eur. ^ — P. cnlcareum Smith diff. magnitudine, rigiditate, pinnis omnibus ar- rectis, soris densis deinum confluentibus. In Anglia.
37. Pleopeltis . Yulschild. Sori subrotundi seriatim secundum costam frondis aut pinnularum dis- positi. Squamae indusiiforines soros juniores tegentes.
— Fruchthaufen fast rund, längs d. Ribbe d. Wedels oder d. Federstücke gestellt. Schuppen fruchthüllen- artig, d. Fruchthaufen in d. Jugend deckend*
1. PL percussa Hooker. Durchschossener V. Frondes lanceolatae margine refiexo longe acutatae et in stipitein attenuatae. Sori submarginales pulvinati.
— Wedel lanzettförmig, am Rande zurückgebogen, lang gespitzt und in einen Stiel verschmälert. Frucht- haufen am Rande, kissenförmig. In Brasilien. Poly- podium percussum Ca van.
38. ISlemscium . M o n d f a r r n. Sori subrotundi saepe lunati, ubi nervi laterales secundarii conjungun- tur seriatim dispositi. Indusia liulla. — Fruchthau- fen fast rund, oft halbmondförmig, wo die Seitenner- ven zweiter Ordnung Zusammentreffen, in eine Reihe gestellt.
1. M. sorbifoliunt Willd. Ebereschen M. Fron-
32
CI. III. Filices.
des pinnatae, pinnae alternae lanceolatae acmninalae basi attenuatae repando-crenatae — Wedel gefiedert; Federstücke wechselnd., lanzettförmig', zugespitzt, an d. Basis verschmälert, geschweift gekerbt. Auf Mar- tinique und in Brasilien.
39. Nipliobolns. Weisstüpfel. Sori sübro- tnndi secundum costam frondis aut pinnulae seriatim dispositi, initio pilis stellatis tecti, tum einem sporan- giis in annulum dispositis. Indusia nulla. — Frucht- haufen fast rund, längs der Ribbe d. Wedel oder Fe- derstücke in Reihen gestellt, im Anfänge m. sternför- migen Haaren bedeckt; wenn sie aber hervortreten, stehen die Sporangien des Haufens in einem Ringe. Keine Fruchthüllen.
1. W. bicolov Kaulf. Zweifarbiger W. Frondes stipitatae lineari-lanceolatae obtusae subtus incanae. — Wedel gestielt, linien-lanzettförmig, stumpf, unterhalb weiss. In Neuholland. Polypodium serpens Forst. Polyp, stellatum Yahl. Polyp, stoloniferum Gmel. ed. Linn.
40. JVoodsie. Wood sie. Sori subrotuudi in iiervulis laciniarum et pinnuiarum. Indusia latere af- fixa brevissima longe ciliata. — Fruchthaufen fast rund, auf d. kleinen Nerven d. Lappen u. Federstücke. Fruchthüllen an d« Seite angewachsen, sehr kurz, lang gefranst.
1. W. ilvensis R. Br. Elba W. Frondes bipinnati- fidae, laciniae oblongae obtusae basi non attenuatae, rachis costaeque dense squamosae. — Wedel zwei- fach fiederförmig; Lappen stumpf, an der Basis nicht verschmälert; Spindel und Ribben dicht schuppig. Im mittl. und nordl. Europa, in N. America. Polypodium ilvense Linn. Aspidium rufidulum Swartz. — W* hyperborea R. Br. diff. pinnulis basi attenuatis, costis rachique sparsim squamosis. In Eur. boreali.
41. Didymochlaena. Doppelschleierfarrn. Sori oblongi versus apices uervorum. Indusia gemi-
33
O. IX. Polypodiaceae.
nata e medio sori externe soluta. — Fruchthaufen länglich, gegen die Spitze der Nerven. Fruchthüllen gedoppelt aus d. Mitte d. Haufens nach aussen gelöst.
1. D. sinuosa Desvaux. Buchtiger D. Frondes bi- pinnatae, pinnae oblongae obtusissimae subdimidiatae crenulatae. — Wedel 2 gefiedert; Federstücke länglich, sehr stumpf, ungleichseitig, kleingekerbt. Im warmem America. Aspidium truncatulum Willd. Aspidium squamosum ej.
42. Daren . Daree. Sorus oblongus solitarius in medio pinnulae aut laciniae. Indusium laterale in- terne solutum. — Ein länglicher, einzelner Fruchthau- fen auf d. Mitte des Federstücks oder Lappe. Frucht- hülle an den Seiten nach innen gelöst.
1. D. Cicutaria Willd. Schierlings D. Frondes tripinnatifidae, laciniae oblongae obtusae basi attenua- tae, rachis alata. — Wedel dreifach fiederförmig; Lappen länglich, gestumpft , an der Basis verschmä- lert; Spindel geflügelt. Im wärmern America. Cae- nopteris Cicutaria Sw.
43. Cheilanthes . S c huppe nfarrn. Sori sub- rotundi deimun saepe confluentes marginales in apici- bus venularum. Margo frondis reflexus fornicatus so- rum tegens, in quo indusia membranacea interdum de- ficientia. — Fruchthaufen halbrund, endlich oft zu- sammenfliessend, am Rande auf den Spitzen d. klei- nen Adern. Der Rand des Wedels zurückgeschlagen und gewölbt, bedeckt d. Fruchthaufen, hat am Rande häutige Fruchthüllen, welche aber zuweilen fehlen.
1. Ch. odora Swartz. Riechender Sch. Frondes bipinnatae, pinnae oblongae obtusae crenato - pinnatifi- dae; stipes pilosus. — Wedel zweigefiedert ; Feder- stücke länglich, stumpf, gekerbt -fiederförmig; Stiel haarig. In d. Schweiz, Italien.
2. Ch. leniigera Sw. Linsentragender Sch. Frondes tripinnatae subtus squamosae villosae, pin- nulae rainiinae orbiculatae. — Wedel dreifach gefie-
WilldenoVs Grundriss. IV, Th. 3
34
CI. III, Filices.
dert, unten schuppig* zottig; Federstriche sehr klein., rund. In Quito und Neu -Spanien.
44. Lonchitis . Buchtenfarrn. Sori lunati si- nubus frondis subjecti. Indusium e margine frondis inflexum interius dehiscens. — Fruchthaufen halb- mondförmig, unter den Buchten des Wedels. Frucht- hülle aus d. zurückgebogenen Rande der Blatter, nach innen sich lösend.
1. Lt. anrita Linn. Geöhrter B. Frondes bipin- natifidae, pinnae infimae bipartitae, laciniis obtusis undulatis apice denticulatis ; stipes aculeatus. — We- del zweifach fiederförmig; unterste Federstücke zwei- getheilt ; Lappen stumpf, wellenförmig, an d. Spitze gezähnt; Stiel stachlicht. Auf Martinique.
45. Adiantum . Krullfarrn. Sori sub indu- siis marginalifcus frondis recumbentibns ipsisque in- nati. — Fruchthaufen unter den zurückliegenden Fruchthüllen am Rande des Wedels und ihnen ange- wachsen.
1. A . reriiforme Linn. Nierenförmiger Kr. Frondes simplices orbiculatae reniformes crenatae. Sori oblongi. — Wedel einfach, rund, nierenförmig, ge- kerbt. Fruchthaufen länglich. Auf Madeira, Tenerifia.
2. A . pedatum Linn. Fussförmiger Kr. Fron- des pedatae, rami pinnati, pinnae diinidiatae oblongae margine superiore crenato-incisae, stipite glabro. Sori lineares. — Wedel fussförmig; Aeste gefiedert. Fe- derstücke halb länglich, am obern Rande gekerbt ein- geschnitten, mit glattem Stiel. Fruchthaufen linien- förmig. In N. America.
3. A f. Capillus Teneris Linn. Frauenhaar Kr. Frondes bipinnatae, pinnulae cuneiformes iuciso-sub- lobatae. Sori oblongi. — Wedel zweigefiedert; Fe- derstücke keilförmig, eingeschnitten fast gelappt. Fruchthaufen läuglich. Im mittl. und südl. Europa. Vormals officinell.
46. Dicksonia. Dick so nie. Sori subrotundi in sinubus frondis solitarii. Indusia circumcirca aut hinc adnata lacera. — Fruchthaufeu fast rund, in den
O. IX. Polypodiaccae. 35
Buchten der ^Wedels einzeln. Friichlhiillen rundum oder an d. Seite angewachsen, am Rande zerrissen«
1. D, pilosiuscula Willd. Feinhaarige D Fron- des tripinnatifidae, laciniae breves inciso-dentatae; ra- chis pilosiuscula. — Wedel dreifach fiederförmig. Lappen kurz eingeschnitten, gezähnt; Spindel m. ein- zelnen kleinen Haaren. In N. America. D. pubescens Muehlenb.
fc
47 . Davallia . Davallie. Sori subrotundi subterminales, lndusium interne adnatum externe so- lutum. — Fruchthaufen fast rund, nahe am Ende d. Wedelspitzen. Fruchthülle nach innen angewachsen, nach aussen los.
1. D. canariensis Sw. Canarische D. Frondes quadripinnatifidae, laciniis sterilibus lanceolatis obtu- siusculis bi-trifidis, fertilibus subtruncatis. — Wedel vierfach gefiedert; unfruchtbare Lappen lanzettförmig, stumpflich, 2— 3theilig; fruchtbare fast abgestumpft. Auf den Canarischen Inseln, in Portugal. Trichoma- nes canariense Linn. Polypodium lusitanicum ej.
48. Chnoophora. Wollfarrn. Sori globosi sparsi receptaculo elevato inserti. lndusium tomentum basi receptaculi adnatum sorum involvens. — Frucht- haufen kugelförmig, zerstreut, auf einem erhöhten Träger. Fruchthülle aus wolligen Haaren, an d. Ba- sis des Fruchthaufens angewachsen u. denselben ein- hüllend.
1. Chn . villosa. Zottiger W. Caudex arboreus. Frondes subtripinnatifidae, pinnnlae crenato - pinuatifi- dae. Wedel fast dreifach fieder förmig ; Federstücke gekerbt fiederförmig. Im warmen America. Chno- ophora Humboldti Kaulf. Cyathea villosa Humb.
49. Hemitelia . Halbbecherfarrn. Sori glo- bosi sparsi, receptaculo elevato e medio venae exorto impositi. Indusia externe soluta fornicata, tandem re- flexa. — Fruchthaufen kugelförmig, zerstreut, auf einem erhabenen Träger, der aus der Mitte einer
3*
36
CI. III. Filices.
Ader entspringt. Fruchthüllen nach anssen los, ge- wölbt, endlich zurückgeschlagen.
I. H. capensis R. Br. Cap H. Frondes tripinnatae, pinnulae lineari-lanceolatae autrorsum diminutae ar- gute serratae basi soriferae. — Wedel dreifach gefie- dert; Federstiicke linien-lanzettförmig, nach vorn zu sehr abnehmend, scharf gesagt, au der Basis einen Fruchthaufen tragend. Am Cap. Cyathea capensis Smith» C. riparia Willd. Aspidiiun capense Sw. Po- lypodium capense Linn. fil.
50. Cyathea . Becherfarrn. Sori globosi sparsi receptaculo elevato e divisione venae exorto im- positi. Indusia primo sphaerica, tum medio dehiscen- tia, tum pateraeformia. — Fruchthaufen kugelför- mig, auf einem erhabenen Träger, der aus der Thei- lung einer Ader entspringt. Fruchthüllen zuerst rund gewölbt, dann in der Mitte aufreissend, endlich be- cherförmig.
1. C. meduliaris Sw. Mark B. Caudex arboreus hispidus. Frondes tripinnatae, pinnulae lineari-lanceo- latae inciso-crenatae margine revolutae. Sori sub cre- nulis solitarii. — Stamm baumartig, scharf rauh. We- del dreigefiedert ; Federstiicke linien-lanzettförmig, ein- geschnitten gekerbt, am Rande zurückgebogen. Frucht- haufen unter den Kerben, einzeln. Auf N. Seeland. PoJypodiutn medulläre Forst. Das Mark des Stammes wird gegessen.
0. X. Hymenophylleae.
Sporangia semiannulata^ involucro projirio (pyxide) inclusa, ex apicibus frondis. — Sporangien halbge- ringelt in eine besondere Hülle (Büchse) eingeschlos- sen, aus den Spitzen des Wedels.
1. Trichomanes . Büchsenfarrn. Pyxides univalves campanulatae. — Büchsen einklappig, klok- kenförmig.
37
ö. X. Hj menophylleae.
1. Tr. muscoides Sw. Moos artiger B. Frondes irreg*ulariter sublobato-incisae, laciniis subrepando-ob- tusis. — Wedel unregelmässig gelappt u. eingeschnit- ten, mit etwas ausgeschweiften, stumpfen Lappen, In Jamaica.
2. Tr. irichoideum Sw, Haarförmiger B. Frem- des tripinnatae, pinnulae capillaceo-lineares emargina- tae et bipartitae. Pyxides ex apice ramuli — We- del dreigefiedert; Federstiicke haarförmig linienför- mig1, ausgeraiulet und zweigetheilt. Büchsen aus der Spitze eines Astes. In Jamaica.
3. Tr. brevisetum R. Br. Kurzstieliger B, Frem- des 3 — 4pinnatifidae, pinnulae lineares integrae aut obtuse bifielae. Pyxides ex apice ramuli sublabiatae. — Wedel 3— 4, fiederförmig; Federstücke linienförmig, ganzrandig oder stumpf zweitheilig, Büchsen aus d. Spitze eines Astes, fast zweilippig. In Grosbritannien und Irland. Tr. europaeum Rees Encycl. Tr. pyxi- diferum Huds. Hymenophyllum alatum Engl. Bot. Hymenophyllum tunbridgense ß. Sm.
2. Hymenophyllum . Hautfarrn. Pyxides bi- yalves. — Büchsen zweiklappig.
1. H. tunbridgense Sw. Tunbridge H. Frondes subbipinnatifidae, laciniae lineares integrae aut bifidae argute serrato - denticulatae. Pyxides in fronde sub- sessiles compressae, valvae denticulatae. — Wedel fast zweifach fiederförmig; Lappen linienförmig, un- zertheilt oder zweitheilig, scharf gesägt gezahnelt. Büchsen auf dem Wedel fast ungestielt, zusammen- gedrückt; Klappen gezahnelt. Im mittlern, beson- ders dem westl. Europa. — H. Wilsoni Hooker di ff. pinuis rigidioribus recurvis subunilateralibus , pyxidi- bus inflatis, valyis integerrimis. In Scotiae montibus.
CI. IV. Muse i.
Radix e pilis sparsis. Caulis e contextu fibroso-vas- culoso. Stamina et pistilla distiucta. Embryo in se- mine non distinctus. — Wurzel aus zerstreuten Haa- ren. Stamm aus Fasergefässen bestehend. Staubfaden u. Staub wege deutlich. Ein Embryo im Samen nicht zu erkennen,
0. I. B r y i n a e.
Caulis a foliis discretus. Calyptra (perigynium) plerumque circumscissa superiore parte capsulae in- haerens. Capsula operculata. — Stamm von d. Blät- tern getrennt. Ein Mützchen (perigynium) rundum abspringend; der obere Theil bleibt auf der Kapsel sitzen. Kapsel mit einem Deckel,
S e c t. 1.
Capsulae terminales, peristomii dentibus ciliisve nullis, — Kapsel gipfelständig, keine Zähne oder Fransen im Peristom,
1. Sphagnum . Torfmoos. Capsula in recep- taculo stipitato disciformi sessilis. Peristomium nul- lum. Calyptra apice rumpens. Yagiuula obsoleta, —
39
O. I. Bryinae.
Die Kapsel sitzt ohne Stiel auf einem gestielten schei- benförmigen Behälter. Nacktes Peristom. Die Haube reisst an der Spitze auf. Scheide unkenntlich. — Sti- pes est rami prolongatio nuda, post anthesin demum procrescens.
1. Sph. cymbifolium Dillen. Kahnblättriges T. Ramuli attenuati recurvi. Folia imbricata ovata obtusa. Capsulae subglobosae; stipites exserti crassi. — Aeste verdünnt, zurückgebogen. Blätter übereinander lie- gend, eiförmig, stumpf. Kapseln fast kugelförmig; Stiele hervorstehend (zwischen den Blättern), dick. In Torfmooren , im mittl. und nördl. Europa häufig. Sph. obtusifolium HofFm. Sph latifolium Hedw. — Sph. tenellum Pers. diff. fol. apice cuspidatis reflexis, capsulis onconicis. In montosis Harcyniae, Sudet. Sph. cymbifol. tenellum Pers Sph. obtusifol. tenellum Web. et Mohr. — Sph. cymbifolioides Brent (cymbifolii- forme) diff. capsula urceolata immersa ob stipites bre- ves. In Silesia.
2. Sph. squarrosum Pers. Spariges T. Ramuli at- tenuati recurvi. Folia ovato-ob longa acuminata apice reflexo marginibus inflexis. Capsulae truncatae; stipi- tes longe exserti graciles. — Aeste verdünnt, zurück- gebogen. Blätter eiförmig länglich, zugespitzt, m. zu- rückgebogener Spitze, eingebogenen Rändern. Kap- seln abgestumpft. Stiele schlank, lang vorgezogen. Im nördl. Eur., auf Gebirgen des mittl. in Torfmooren.
3. Sph. immer sum Nees. Ein gesenktes T. Ramuli breves erecti. Folia ovata obtusiuscula patula margine apicis inflexo. Capsulae foliis immersae ob stipitem brevissimuin. — Aeste kurz, aufrecht. Blätter eiför- mig, stumpflich, abstehend, der Rand der Spitze ein- gebogen. Kapseln zwischen den Blättern, wegen des sehr kurzen Stiels. Im mittl. Deutschland.
4 Sph. comp actum Bridel. Dichtes T. Ramuli conferti breves divaricati. Folia imbricata ovato-ob- longa subacuminata obtusa. Capsula subglobosa, sti- pite subexserto. — Aeste gedrängt, kurz, abgesperrt. Blätter dachziegelförmig, eiförmig länglich, etwas zu- gespitzt, stumpf. Kapsel fast kugelförmig, mit etwas hervorsteheudem Stiel. Auf Gebirgen und im nördl. Europa. — Sph. helveticum Schkuhr. Sph condensa- tum Schleich. Spli. cymbifolii var. Web. et Mohr Schultz. Abart: a) Sph . compactuni rigiduni Nees diff.
40
CI. IY. Musel.
foliis apice patulis convoluto-attenuatis rigidulis, sti- pite gracili longius exserto. Ibd.
5. Sph. contortum Schultz. Gedrehtes T. Ramuli attenuati recurvati contorti. Fol. oyata aenminata acu- tiuscula subsecunda nitida. — Aeste gespitzt, zurück- gebogen, gedreht. Blätter eiförmig, zugespitzt, ziem- lich spitz, fast einseitig gekehrt, glänzend. Im nördl. Deutschland. Abart: a) Sph. contortum rufescens Nees diff. ramulis crassiusculis subcontortis. Circa Bipon- tum.
6. Sph. subsecundmn Nees. Einseitiges T. Ra- inuli attenuati reflexi. Folia oyata acuminata acuta ob- lique subsecunda opaca. Capsula cyathiformis, Stipes gracilis elongatus — Aeste verschmälert, zurückge- schlagen. Blätter eiförmig, zugespitzt, spitz, schief, fast einseitig. Kapsel becherförmig. Stiel schlank, verlängert. Auf Gebirgen und im nördl. Deutschland.
Spec. sub nr. 1 — 6 recensitae liimis affines.
^ 7. Sph. acutifolium Ehrh. Ramuli attenuati conferti rigiduli. Folia ovate lanceolata apice suberoso erecto- patula. Capsula obovata truncata, stipite exserto. — Aeste verdünnt, dichtstehend, steiflich. Blätter eiför- mig lanzettförmig, an der Spitze etwas ausgefressen, abstehend. Kapsel umgekehrt eiförmig, abgestumpft; Stiel hervorstehend. Im mittl. und nördl. Eur. häufig in Torfmooren. Sph capillifolium Schrad. Sph. in- termedium Hoffm. Abart, a) Sph. acutif. capillifolium N. diff. ramulis attenuatis dependentibus, fol. angustio- ribus. Cum praeced. Sph. capillifolium Ehrh.; ß ) Sph. ac. robustum Blaud. diff, ramulis confertis bre- vioribus, fol. rubicundis, stipitibus vix exsertis. In sic- cioribus. Sph. ac . subulatum Nees diff. ramulis con- fertissimis brevissimis, fol. rubicundis, stipitibus abbre- viatis. In ericetis humidis. Sph. subulatum Brid. 6) Sph. ac. tenue Nees diff. ramulis recurvis reflexisque, fol. viridibus apice subulato reflexo. Hinc inde. — Sph capillifolioides Brunt. (capillifoliforme) diff. fol. minus acutatis apice truncato, capsula immersa. E. yalle de Chamouni.
8. Sph. cuspidatum Ehrh. Fein spitziges T. Ra- muli attenuati laxi distantes. Folia lanceolata subulata laxa patula siccitate undulata. Capsula obovata trun- cata. Stipites graciles longiusculi. — Aeste verdünnt, schlaf, entferntstehend. Blätter lanzettförmig, pfrie- mig', schlaff abstehend, trocken wellig. Kapsel um- gekehrt eiförmig, abgestumpft. Stiele schlank, ziem-
O. I. Bryinae. 41
lieh lang1. In wasserreichen Torfgruben im mittl. u. liördl. Europa. — SpK cusp. plumosum Nees ditf. ra- liiulis patiilis pendulis, fol. elongatis.
Spec. sub nr. 7—8 recensitae valde affines.
2. Pliascum, Ohmn und. Capsula terminalis clausa operculo persistente. Yaginula integra. — Kap- sel auf der Spitze der Stämme (gipfelständig), durch einen bleibenden Deckel geschlossen. Eine ungetheilte Scheide (an der Basis des Fruchtstiels).
1. PK servatum Schreb. Gesägter O. Subacaule sporophyllis cinctum *). Folia ovate lanceolata apicein versus serrata enervia patula. Capsula foliis immersa,
— Fast ohne Stengel, mit vielen confervenartigen Ur- blätter (Anfangsblättern) umgeben. Blätter eiformig- lanzettlich, gegen d. Spitze gesägt, ohne Nerven, ab- stehend, Kapsel zwischen den Blättern eingesenkt. Im mittl. Europa, auf thonigem vom Grase enlblössten Boden. Ph, confervoides Brid, Ph, velutinum Hoflm,
— Ph stenophyllum Yoit. dilf, fol, lanceolatis serrula- tis erectis nervo continuo. In Germania hinc inde.
2. Ph, crassinervium Schw, Dick nerviges O. Subacaule. Folia e basi laliore anguste lanceolata re- mote serrulata patula, nervo exenrrente. Capsula iin- mersa. — Fast ohne Stengel Blätter aus einer brei- ten Basis, schmal lanzettförmig, entfernt fein gesägt, abstehend, m. auslaufendem Nerven. Kapsel zwischen den Blättern. In Nord- America, auch in Deutschland gefunden,
3. Ph. recurvifolium Dickson. Krummblä ttriger O. Subacaule. Folia lanceolata apicem versus, serrata, summa apice patenti-reflexa nervo subexcurrente. Cap- sula immersa crassa, — Fast ohne Stengel. Blätter lanzettförmig, gegen die Spitze gesägt; die obersten mit abstehend zurückgebogener Spitze und fast her- auslaufenden Nerven. Kapsel eingesenkt u. dick. Im mittlern Europa. Ph, pachycarpon Schwg.
4. Ph. Liucasianwn Nees. Lucas O. Subacaule. Fo- lia ovalia apice serrulata patentia medionervia laxe cellulosa. Capsula immersa globosa. — Fast ohne
*) Sporophylla nenne ich die coniervenartigen ersten Blätter der Moose, die in ihrem Verhalten den Urblättern der Farrn kraul er gleichen.
42
C. IV. Musci.
Stendel. Blatter eiförmig, au der Spitze fein gesägt, abstehend, mittelnervig*), grosszellig. Kapsel einge- senkt, k ii «•eiförmig*.
5^ Ph. muticum Schreb. Stumpfer O. Subacaule. Folia ovata nervo excurrente acutata apice subserrata conniventia. Capsula inter folia latens. — Fast ohne Stengel. Blatter eiförmig*, mit dem auslaufenden Ner- ven gespitzt, an der Spitze etwas gesägt, zusammen- gebogen. Kapsel unter Blättern eingesenkt* Durch ganz Europa, auf Saud- und Lehmboden. Phascum acaulon Linn.
6. Ph. strictum Dicks. Gerader O. Subcaulescens. Folia anguste linearia subserrata arrecta stricta. Cap- sula subsessilis. — Fast stenglicht. Blätter schmal linienformig, etwas gesägt, aufgerichtet grade, Kap- sel fast ungestielt. In England
7. Ph. patens Hedw. Abstehender O. Caules- cens. Folia oblongo-lanceolata apice serrata patentia, inferiora laticra subreflexa, nervo sub apice evanes- cente. Capsula immersa. — Stenglicht. Blätter läng- lich-lanzettförmig, an der Spitze gesägt, abstehend; die untern breiter, fast zurückgeschlagen, mit einem vor der Spitze verschwindenden Nerven. Kapsel ein- gesenkt. Auf überschwemmten und abgetrockneten Stellen durch ganz Eur. — Ph megapolitanum Schultz diff. statura robustiore, fol. ovatis acuminatis serratis arrecto-patulis. ln Duc. Megapolit. cum praec.
8. Ph. carniolicum Web. et Mohr. Krainischer O. Subacaule. Folia oblongo - lanceolata integerrima arrecta, nervo excurrente mucronulata. Capsula im- mersa latens. — Fast ohne Stengel. Blätter länglich- lanzettförmig, ganzrandig, aufgerichtet, vom auslau- fenden Nerven fein stachelspitzig. Kapsel eingesenkt, verborgen. In Krain auf lehmigen Boden.
9. Ph FloerJcennum Web. et Mohr. Floerke scher O. Subacaule. Folia late ovata acuminata integerrima apice patula, nervo excurrente. Capsula immersa sub- la tens. — Fast stengellos. Blätter breit eiförmig, ganzrandig, an d. Spitze abstehend, mit auslaufenden Nerven. Kapsel eingesenkt, fast verborgen. Im mittl. Deutschland — Ph badium Yoit. diff. statura majore,
*) Mcdioncrvia folia nenne ich die Blätter deren Nerve bis über die Mitte hinausläuft gegen die Spitze aber aufhört; ruptinervia Nees.
O. I. Bryinae. 43
fol. ovato-oblongis superioribus erectis, capsula magis exserta. In German, media.
10. Ph curvicollum Hedw. Krummstieliger O. Caulescens. FoJia oblongo-lanceolata acuminata imbri- cata_, nervo excurrente. Capsula elliptica, pedunculo curvato. — Stenglicht. Blätter länglich-lanzettförmig', zugespitzt, dachziegelförmig*, m. auslaufendem Nerven. Kapsel elliptisch mit gebogenem Stiel. Durch ganz Europa auf Bergen. — PK rectum Dicks. diff. ped. recto. In Anglia.
11. Ph. crispum Hedw. Krauser O. Caulescens. Folia inferiora lanceolata longe acutata, superiora ova- lia longe acuminata, omnia siccitate crispa. Capsula immersa latens. — Stenglicht. Untere Blätter lanzett- förmig, lang gespitzt, die obern eiförmig lang zuge- spitzt, alle trocken kraus. Kapsel eingesenkt, ver- borgen. Durch ganz Europa auf Lehmboden.
12. Ph. rostellatum Bridel. Geschnäbelter O. Caulescens. Folia lineari - lanceolata plana patentia, nervo subevanescente. Capsula exserta. — Stenglicht. Blätter linien-lanzettförmig, flach, abstehend, mit fast verschwindendem Nerven. Kapsel hervorragend. Im milll. Europa.
13. Ph . aocillare Dicks. Caulescens proliferum. Fo- lia lanceolata acutata canaliculata arrecto - patentia re- lnotiuscula, nervo sub apice evanescente. Caspula sub- immersa. — Stenglicht, sprossend (an der Spitze). Blätter lanzettförmig, gespitzt, rinnig, aufgerichtet ab- stehend, ziemlich entfernt: der Nerve unter d. Spitze verschwindend. Kapsel fast eingesenkt. Im mittlern Europa. Ph. nitidum Hedw.
14. PK suhulatum Schreb. Pfriemen blättriger O. Caulescens. Fol. e basi dilatata linearia longe acu- tata canaliculata arrecta stricta, nervo sub apice eva- nescente. Capsula immersa conspicua. — Stenglicht. Blätter ans erweiterter Basis linieuförmig, lang ge- spitzt, rinnig, aufgerichtet, grade, mit einem unter d. Spitze verschwindenden Nerven. Kapsel eingesenkt aber sichtbar. Durch ganz Europa auf Sandboden. Phascum acaule Linn.
15. PK piliferum Schreb. Ha artragen der O. Caulescens. Folia ovata concava imbricata, nervo ex- currente pilifero. Capsula immersa subconspicua, pe- dunculo incurvo. — Stenglicht. Blätter eiförmig, con- cav, dachzieglicht, m. auslaufendem haarförmigen Ner- ven. Kapsel eiugesenkt, etwas sichtbar, mit einem
44
Cl. IV. Musci
krummen Stiel. Häufig1 durch ganz Europa. Abarten sind : a) Pli. p. rufescens Nees. ß) Ph. p. latifolium ej. y) Ph. p. gemmiforine ej. d) Ph. p. mocrocarpum ej.
16. Ph. cuspidatum Schreb. Gespitzter O. Cau- lescens, caule saepe 2 — 3 partito. Folia ovata acumi- nata conniventia, inferiora ininora patula , nervo ex- currente. Capsula iimnersa latens. — Stenglicht, Sten- gel oft 2— 3theilig. Blatter eiförmig, zugespitzt, zu- saminenueigend ; d. untern kleiner, abstehend, in. aus- laufendem Nerven. Kapsel eingesenkt versteckt. Durch ganz Eur. Abarten: a) Ph, c. maximum W. et Mohr. Ph. Schreberiauum Dicks. Ph. c. Schreberianum Nees ; ß) Ph. c. curvisetum Nees. pedunculo longiore paullu- lum curvo. Ph. curvisetum Dicks.
17. Ph. affine Nees. Verwandter O. Caulescens, caule subsimplici. Folia lineari-lanceolata arrecto-pa- tula subrecurva, iuferiora latiora, nervo excurrente aristata. Capsula iimnersa conspicua. — Stenglicht, m. fast einfachem Stamm. Blätter linien- lanzettförmig, aufgerichtet-abstehend, etwas zurückgebogen ; die un- tern breiter, durch den auslaufenden Nerven gegrennt. Kapsel versenkt aber sichtbar. Im botanischen Gar- ten zu Leyden gefunden.
18. Ph. elatum Bridel. Hoher O. Caulescens, di- visuin. Folia oblonga arrecta, nervo excurrente ari- stata. Capsula immersa pedunculo tenero ad latus fiexo. — Stenglicht, getheilt. Blatter länglich, auf- jgerichtet, vom auslaufenden Nerven gegrannt. Kapsel versenkt mit einem zarten, nach der Seite gebogenen Stiel. Bei Gotha.
19. Ph. biyoides Dicks. Bryum O. Caulescens, ra- mosuin et proliferum. Folia oblonga arrecta nervo excurrente aristata. Capsula exserta arrecta. — Steng- licht, ästig u. sprossend. Blätter länglich, aufgerich- tet, vom auslaufenden Nerven gegrannt. Kapsel her- vorragend, aufrecht. Im inittl. Europa. Ph. elonga- tum Schultz. Ph. gymnostomoides Bridel. Abarten: a) minus Nees; ß) piliferum Schultz.
20. Ph. alternifolium Dicks. Wechsel blättri- ger O. Caulescens, declinatum, ramis erectis. Folia lanceolata louge acutata. Capsula terminalis et axil- laris immersa. — Stenglicht, niedergebogen, m. auf- steigenden Aesten. Blätter lanzettförmig, lang ge- spitzt. Kapsel gipfel- und achselständig, versenkt. In England, auch bei Leipzig. Pleuridium alternifolium Bridel. Planta junior Ph. subulato similis.
45
O. I. Bryinae.
3. Archidium. Urinoos, Capsula terminalis clausa operculo persistente, coliimella nulla. Yaginula obsoleta. — Kapsel gipfelständig, durch den bleiben- den Deckel geschlossen; kein Säulchen. Scheide un- kenntlich.
1. J. phascoides Bride!. 0 h nimm d artiges U. Caulis simplex landein prolifer. Fol. laxa ovalia longe acuminata, acumine subserrato. Capsula immersa glo- bosa. — Stamm einfach, endlich sprossend. Blatter schlaffj eiförmig, lang zugespitzt; Spitze etwas gesägt. Kapsel versenkt, kuglicht. Bei Zweibrücken. Phas- cum globiferum Bruch.
4. Brnchia . Bruchie. Capsula terminalis clausa operculo persistente, apophysi ovali, cum pe- dunculo decidua. Calyptra campanulata. Yaginula in- tegra. — Kapsel gipfelständig_, mit dem bleibenden Deckel geschlossen , auf einem eiförmigen Ansätze^ mit dem Stiel abfallend. Klockenförmige Haube. Un- geteilte Scheide.
1. Br. vogesiaca Schwägr. Y o g e s i s c h e Br. Cau- lis simplex tandem ramosus. Folia ovata longe acu- minata, summa pauca longiora anguste linearia torta subsecunda. — Stamm einfach, endlich ästig. Blät- ter eiförmig, lang zugespitzt ; die obern in geringer Anzahl, länger, schmal linienförmig, gedreht, fast nach einer Seite gekehrt. Auf den Yogesen. Yoitia voge- siaca Mougeot et Nestler.
5. Voitia, Yoitie. Capsula terminalis clausa operculo persistente, cum pedunculo decidua. Calyp- tra cucullaris. Yaginula tubulosa superne tenerior. — Kapsel gipfelständig_, geschlossen mit einem bleiben- den Deckel, mit dem Stiel abfallend. Haube tuten- förmig. Scheide röhrig, nach oben zarter.
1. F. nivalis Hornsch. Schnee Y. Caulis erectus ramosus. Folia oblonga longe acmninata arrecto-pa- tentia. Capsula oblonga. — Stamm aufrecht, ästig. Blätter länglich, lang zugespitzt^ aufgerichtet abste- hend. Kapsel länglich. Auf hohen Kärnthner- Alpen.
46
Cl. IV. Musci.
6. Pottin. Pottie. Monoica. Capsula terini- nalis, peristomio liullo, spora parca magna, exanmilata. Calyptra cncullaris rarissime mitraeforinis basi inte- gra rarius fissa. Einhäusig*. Kapsel gipfelständig, nacktes Peristoin, mit wenigen grossen Sporen, olme Ring. Haube tutenförmig, sehr selten mützenförmig, an der Basis uuzertheilt, selten gespalten. — Anniiae, caule simplici, fol. latis, contextu celluluso laxo.
1. P. oyata Fürnr. Eiförmige F'. Caulis Sim- plex brevissimus. Folia ovata concava (apice) piligera. Capsula ohlonga, operculo rostrato. — Stengel ein- fach, sehr kurz. Blätter eiförmige concav, haartragend (an der Spitzel. Kapsel länglich; Deckel geschnäbelt. Durch ganz Europa auf Thonboden. Pottia cavifolia Ehrh. Gymnostomum ovatum Hedw. — P. o. oblonga fol. oblongis ibd. — P. o. incana, ])ilo foliorum lon- gissimo. In Alpibus. — P. o. epilosa, pilo brevissimo. Hinc inde. — P. schistidia diff. capsula subsessili im- mersa, calyptra mitraeformi. In Germania hinc inde* Schistidium subsessile Floerke. Gymnostomum sub- sessile Bridel. Gymuost. acaule Web. et Mohr.
2 P. minutula Fürnr Kleinste P. Subacaulis. Fo- lia patentia obverse oblonga nervo excurrente mucro- nata. Capsula subcyathiformis truncata, operculo ob- tuso conico — Fast stengellos. Blätter abstehend, länglich, vorn breiter, vom auslaufenden Nerven sta- chelspitzig. Kapsel fast becherförmig, abgestumpft, mit stumpfem, kegelförmigen Deckel. In Deutschland und d. Schweiz. — P . rufescens F. diff statura ma- jori, foliis angustioribus rufescentibus, capsula ovali, operculo subcurvato rostellato. Gymnostomum rufes- cens Schultz megapol. In Germania. — P. conico F. diff. fol. ovato-oblongis, capsula oblonga ore coarctato. In Eur. australi. Gymnostomum conicum Schwägr. — P. reflexa diff. a pr. fol. reflexis non mucronatis, con- textu celluloso laxiore. Circa Romain. Gymnostomum rellexum Brid.
3. P. truncata Fürnr. Abgestumpfte P. Caulis subsimplex. Folia patentia lanceolata, summa lineari- lanceolata explanata nervo mucronata. Capsula turbi- nata ore dilatato, operculo rostrato. — Stamm fast einfach. Blätter abstehend, lanzettförmig; die obern liiiien-lanzettförmig, flach, vom Nerven stachelspitzig*
O. I. Bryinae. 47
Kapsel kreisel förmig, mit weiter Mündung geschnä- beltem Deckel. In ganz Europa, an grasigen Stellen, Aegypten^ Cochinchina. Pottia eustoma Ehrh. Gym- nostomum truncatnm Hedw. Brymn truncatulum Liim. — P. intermedia F. diif. statura majori, fol. arrectis apice subserratis et subaristatis, capsula oblonga. Cum pr. Gymnostomum intermedium Turner.
4. P, Heimii Fürnr. Heim ’s P. Caulis subsim- plex. Folia imbricata arrecta oblonga apicem versus serrulata, inferiorum nervo evanescente. Capsula ob- longo-cylindracea ore angusto, operculo conico obtuse mucronato. — Stengel fast einfach. Blatter dachzie- gelförinig, aufgerichtet, länglich, gegen d. Spitze fein gesägt; der Nerve der untern verschwindend. Kapsel länglich-cylindrisch, mit enger Mündung, kegelförmi- gem, stampfgespitzten Deckel. Hier u. da in Deutsch- land, der Schweitz. Gymnostomum Heimii Hedw — P . affinis F. diff. fol. subaristatis, surnmis lineari-lan- ceolatis elongatis, capsula oblonga. In Germania hinc inde. Gymnostomum affine Nees et Hornsch.
7 . Physcomitrium . Blasenmütze. Monoicum. Capsula terminalis, peristomio nudo, exannulata. Ca- lyptra ventricosa latere fissa basi lacera. — Einhäu- sig, Kapsel gipfelständig, nacktes Peristom, ohne Ring. Haube bauchige an d, Seite gespalten, an der Basis zerschlitzt. — Familia Gymnostomi apud Bri- delium.
1. Ph. sphaericum Bridel. Sphaerische Bl. Cau- lis subsimplex. Folia conniventia ohlongo-ovata sub- integerrima, nervo sub apice evanescente. Capsula hemisphaerica, operculo convexo umbonato. — Sten- gel fast einfach; Blätter zusammengeneigt , länglich eiförmig, fast ganzrandig, mit unter der Spitze ver- schwindendem Nerven. Kapsel halbkuglicht; conve- xer Deckel, in d. Mitte m. e. Erhöhung. In Deutsch- land hier und da. Gymnostomum sphaericum Schw.
2. Ph . pyrifonne Br. Bimförmige Bl. Caulis simplex subprolifer. Folia patula oblonga apice ser- rulata, nervo ad apicem desinente. Capsula pirifor- mis, operculo depresso conico mucronato. — Stengel einfach, fast sprossend. Blätter abstehend, länglich, an der Spitze fein gesägt j Nerven gegen die Spitze
48
CI. IV. Musd.
aufhörend. Kapsel bimförmig, m. niedergedrücktem, kegelförmigen, stachelspitzigen Deckel. In ganz Eu- ropa, auch in N. Africa. "Gymnostommn pyriforme Hedw. Bryum pyriforme Linn. — Ph. fasciculare Brid. diff. praesertim operculo convexo obtuse umbo- nato. Cum praec. Gymnostommn fasciculare Hedw. Bryum fasciculare Dicks. — Ph, f, Schultzii Nees et Horn sch. diff. statura majori, fol. angustioribus, capsu- lae ore magis hiante, operculo plano umbonato. In Germania hinc inde.
8. Gymnostomum . Kahlmund. Dioica. Cap- sula tenninalis, peristomio nudo, spora copiosa minuta, exannulata. Calyptra cucullaris basi saepe Integra. — Zweihäusig. Kapsel gipfelständig, nacktes Peristom, mit vielen kleinen Sporen, ohne Ring. Haube tuten- förmig, an der Basis meistens nicht zerschlitzt. — Perennes, fol. angustioribus carinatis.
1. Gr. tenue Schrad. Dünner K. Caulis brevissi- mus, proliferationibus longioribns. Folia subiinbricata arrecta lanceolata obtusa, superiora nervo excurrente. Capsula oblonga, operculo conico obtusiusculo. — Sten- gel sehr kurz , mit langem Aussprossungen. Blatter fast dachziegelförmig, aufgerichtet, lanzettförmig, stumpf; die obern m. auslaufendem Nerven. Kapsel länglich, m. kegelförmigem, ziemlich stumpfen Deckel. Auf Felsen in Deutschland, d. Schweitz, Britannien. — Gr. calcareum Nees et Husch diff. fol. patulis lanceo- lato-linearibus nervo sub apice evanescente, capsula oblongo-cylindrica, operculo conico subulato. In tractu Salisburgeus. circa Monachium. — G, gracitthnum Nees et Husch diff. proliferationibus fasciculatis, capsula obovata, operculo subulato obliquo» In Alpibus Salis- burg.
2. Gr. rupestre Schwaegr. Felsen K. Caulis pro- liferationibus basi nudiusculis dichotomus. Folia ar- recto-patula lauceolato-linearia acuta nervo subevanes- cente. Capsula ovata, operculo conico subulato obtu- so. — Stengel von an d. Basis fast nackten Ausspros- sungen zweitheilig. Blätter aufgerichtet -abstehend, lanzett-linienförmig, m.fast verschwindendem Nerven. Kapsel eiförmig; Deckel kegelförmig, pfrieinig, stumpf. Auf Felsen in Deutschland und d. Schweiz.
49
O. I. Bryinae.
3. 6r. curvirostrum Hedw. KnimmschnÜblich- ter K. Caulis proliferationibus elongatis dichotomus. Folia lanceolata patenti-recurva acuininata, nervo sub apice cesisante. Capsula obovata subcyathiformis, operculi rostro recurvo capsulain aequaute. — Stamm, durch lange Aussprossungen zweitheilig. Blätter lan- zettförmig, abstehend, fast zurückgebogen, zugespitzt mit unter d. Spitze aufhörendem Nerven. Kapsel um- gekehrt eiförmig, fast becherförmig; Schnabel d* De- ckels zurückgebogen, so lang als d. Kapsel. Auf Fel- sen in Deutschland. — G. pallidisetum Nees et Husch, diff. caule longiore, pedunculis hrevioribus pallidis, capsula oblonga operculo e basi conica oblique rostel- lato capsula breviore. In rupibus Alpium irriguis. — G aeruginosum Smith. difF. fol. aerugineis, capsula oblonga. In Alpib. Salisb. et Scotic. — G. microcar - pon Nees et Hnsch. dilF. caulibus teneriorihus, fol. ar- rectis imbricatis minutis ex ovata basi subulatis, cap- sulis parvis peduuculo caespiti immerso. In Alpibus. Salisb. G. curvirostrum Auct.
4. G tortile Schwaegr. Gedrehter K. Caulis ra- lnosissimus. Folia arrecto-patula ex ovata basi lanceo- lata obtusa marginibus involutis, nervo excurrente. Capsula oblonga ore angusto, operculi rostro subulato capsula breviore. — Stengel sehr ästig. Blätter auf- gerichtet abstehend, aus eiförmiger Basis lanzettför- mige stumpf, mit eingerollten Rändern und auslau- fendein Nerven. Kapsel länglich^ m enger Mündung’. Deckel mit einem pfriemigen Schnabel, kürzer als die Kapsel. Im wärmern Eur. u. N. America.
5. G lapponicum Hedw. Lappländischer K. Cau- lis dichotomus fastigiatus. Folia patenti-recurva line- ari-lanceolata flexuosa, nervo suhexcurrente. Capsula pedunculata iinmersa cyathiformis striata. — Stamm 2 theilig oben gleich. "Blätter abstehend, zurückgebo- gen, linien-lanzettförinig, mit fast auslaufendem Ner- ven. Kapsel m. eingesenktem Stiel, becherförmig, ge- streift. Im mittl. u. nördl. Europa. Anictangium lap- ponicum Dicks. Gymnostomum Striatum Brid.
6. G brevisetum N. et H. Kur zstie liger K. Cau- lis proliferationihus elongatus. Folia patentia per in- tervalla confertiora e latiore basi subulata, nervo sub apice evanescente. Capsula pyriformis, operculi rostro obiiquo longitudine capsulae, peduuculo caespiti immer- so. — Stamm durch Sprossen verlängert. Blätter ab- stehend, hier u. da gedrängter, aus breiter Basis pfrie-
Willdenow 5s Grundriss IV. Th. 4
50
CI. IV. Musci.
mig, mit unter der Spitze verschwindendem Nerven. Kapsel bimförmig; Schnabel des Deckels schief, von der Länge der Kapsel ; Fruchtstiel im Rasen versenkt. In Alpen.
7. G aestivum . Sommer K. Caulis proliferationi- bus ramosus. Folia trifaria arrecto-patula lineari-lan- ceolata acuta, nervo sub apice evauescente. Capsula in ramulis lateralibus brevibus oblonga ore arcto, oper- ctili plani rostro oblicjuo longitudine capsul ae. — Sten- gel durch Sprossen ästig'. Blätter dreireihig, aufge- richtet-abstehend^ linien-lanzettförinig , spitz; Nerven unter der Spitze verschwindend. Kapsel länglich, m. enger Mündung; Kapsel auf kurzen Seitenästen; De- ckel flach, mit einem schiefen Schnabel von d. Länge der Kapsel. Auf Alpen im inittl. und nördl. Europa. Anoectangium com pactum Schwägr. Gymnostomum aestivum Nee's et Hnsch. Gy umost. compactum Schl.
8. G Hornschuchianum Hoppe. Horn schuchs O. Caulis ramosus fastigiatus elongatus. Folia patentia lanceolata subulata flexuosa, nervo excurrente. Cap- sula in ramulis lateralibus brevibus subapophysata subpyriformis, operculi rostro capsulam subaequante. — Stengel ästig', gleich hoch, lang. Blätter abstehend, lanzettförmig, pfriemig, gebogen, mit auslaufendem Nerven. Kapsel an kurzen Seitenästen, in. einem An- satz, fast bimförmig; Schnabel des Deckels fast so lang als die Kapsel. Auf Alpen im siidl. Deutschland. Hedwigia Hornschuch. Hooker. Gymnostomum Horn- schuchianum N. et H.
Ortotrichum gymnostomum v. i.
9. Pyramidlum. Pyramidenmoos. Capsula terminalis, peristomio nudo, exannulata. Calyptra per- sistens pyramidalis rima disrumpens. — Kapsel gip- felständig, nacktes Peristom ohne Ring. Haube blei- bend, pyramidalisch, mit einer Ritze aufreissend. — Physcomitris valde affine.
1. P. tetragonum Bridel. Vierkantiges P. Cau- lis simplex. Folia oblongo-lanceolata , superiora ob- longa concava louge apiculata. Calyptra junior tetra- gona. — Stamm einfach. Blätter länglich lanzettför- mig; die obern länglich, concav, lang, stachelspitzig. Haube in der Jugend viereckig. In Deutschland hier und da.
51
' O. I. Bryinae.
10. Schistoteg a . Spaltdeckel. Capsula ter- minalis, peristomio nudo. Calyptra angusta conica in- tegra. Annulus dissiliens operculum in lacinias dis- rumpens. — Kapsel gipfelständig , mit nacktem Peri- st om. Haube eng, kegelförmig, gauzrandig. Der Ring zertheilt sich, u. zerreist den Deckel in Lappen.
1. Sch. osmundacea Mohr. Osmunda Sp. Folia lanceolafa enervia in caulibus fructiferis superne in perichaetium capitatum conferta, in caulibus sterilibus majora disticha basi confluentia. — Blatter lanzettför- mig, nervenlos, an fruchtbaren Stämmen oben in eine kopfförmige Hiille gedrängt, au unfruchtbaren Stäm- men grösser, zweireihige an d. Basis zusammenflies- send. ln Deutschland in den Ritzen der Felsen, in Höhlen, hier u. da, in England selten. Mnium osmun- daceum Dicks. Gymnost. pennatum Hedw. Gymnost. osmu ndace um Hoffm.
11. Schistidium. Spalthütchen. Capsula ter- minalis peristomio nudo. Calyptra mitraeformis mar- gine fissa saepe in lacinias subaequales exannulata. — Kapsel gipfelständig, m. nacktem Peristom ohne Ring. Haube mützenförmig, am Rande gespalten, oft in fast gleiche Lappen.
J. Sch. puluinatum Brid. Polster Sp. Caulis ra- mosi fastigiati. Folia imbricata ovato-oblonga nervosa piligera. Capsula immersa operculo convexo obtuso. — • Stämme ästig, gleich hoch (daher polsterförmig). Blätter dachzieglicht, eiförmig-länglich, nervig, haar- tragend. Kapsel eingesenkt, mit convexem, stumpfen Deckel. Aut Steinen in Deutschland, der Schweiz u. Frankreich. Gymnostomum pulvinatum Hedw.
2. Seit ciliatum Brid. Gefranster Sp. Caulis di- chotome ramosus. Folia patula subsecunda oblongo- lanceolata nervosa piligera. Capsula immersa operculo plano apiculato. — Stengel zweitheilig, ästig. Blät- ter abstehend, fast nach einer Seite gekehrt, länglich lanzettförmig, nerv ig^ haartragend. Kapsel eingesenkt, mit einem flachen inittelspitzigen Deckel. Durch ganz Europa auf Steinen. Bryum apocarpum ß Linn. Bryum ciliatum Dicks. Hedwigia ciliata Hedw. Anictangium ciliatum ej. Gymnostomum Hedwigii Web et Mohr —
4 *
52
CI. IV. Musci.
Sch . imberbc Smith. difF. fol. pilo destitutis. In Alsa- tia, Hibernia, Russia
3* Sch . caespiticium Schwaegr. Rasen Sp. Caulis fasciculatus. Folia stricta lanceolato-subulata enervia. Capsula pedunculata subimmersa. — Stamm biische- licht. Blätter steif, lanzettförmig pfriemig, ohne Ner- ven. Kapsel gestielt, fast versenkt. Auf Alpen im südl. Deutschland. Anoectangium caesp. Schw. Gym- nostomum caesp. Web. et Mohr.
12. Anoectangium . Offenmund. Monoica. Flo- res masculi aggregati. Capsula terminalis in ramulis brevibus exannulata peristomio nudo. Calyptra mitrae- formis coriacea. — Einhäusig, Männliche Blüten ge- häuft. Kapsel gipfelständig auf kurzen Aesten, ohne Ring, ohne Peristomzähne. Haube mützenförmig, le- derartig.
1. A aquaiicwn Fürnr. Wasser O. Caulis fluitans ramosus. Folia imbricata ovata longe acuminata sub- falcata Capsula ovalis, operculo oblique rostrato. — Stamm fliessend, ästig. Blätter dachzieglicht , eiför- mig, lang zugespitzt, etwas sichelförmig, mit schief geschnäbeltem Deckel. In Bergquellen des wärmern Europa. Hypnum aquaticum Linn. Hedwigia aqua- tica Hedw.
13. Hy menost onum. Hautmund. Capsula ter- minalis, clausa membrana disco evanescente margine annulari persistente , exannulata. Calyptra cuculli- forrnis — Kapsel gipfelständig, mit einer Membran verschlossen, deren Mitte verschwindet, der ringför- mige Rand aber bleibt, ohne Ring. Haube tutenför- mig
1. H. microstomum Hdw. Kleinm undiger H. Caulis subsimplex. Folia linearia canaliculata erecto- patula, perichaetialia involuta subulata. Capsula ova- ta oblique gibba, operculo subulato obliquo capsula dimidio breviore; peduncul. capsula vix triplo longior. — Stamm fast einfach. Blätter linienförmig, gerinnt, aufrecht abstehend; Hüllblätter eingewickelt ^ pfrie- mig. Kapsel eiförmig, schief höckrig, Deckel pfrie- mig, schief, halb so kurz als die Kapsel ; Stiel kaum
53
O. I. Bryinae.
dreimal so lang als die Kapsel An dürren Orten, auf Heiden durch ganz Europa. Gymnostomum microsto- inuin Hdw. Bryum microstomum Dicks. — H . 6ra- chycarpon Nees et Husch diff. praesertim capsula oyali turgida hinc gibba, pedunculo capsula triplo lon- giore. In Germania hinc inde. — H, obliquum Nees et Hnsch. diff. capsula oblongo - cyliudrica obliqua, operculo conico acuminato brevi , pedunculo capsulae et perichaetii longitudiue. In Germania. — H% squar- rosum Nees et Hnsch. diff. cauie ascendente diviso, capsula ovali obliqua, operculo conico brevi, pedun- culo capsula perichaetioque parum longiore. Prope Bipontum.
2. j H. rutilaus Iiedw. Röthlicher H. Caulis ra- mosus. Folia densa lineari- subulata canaliculata pa- tula. Capsula oblougo-cylindrica rectiuscula, operculi rostro subulato longitudine diinidiae capsulae; pedun- culus exsertus capsula triplo longior. — Stamm ästig. Blätter dicht , linienförmig pfriemig, rinnen förmig, abstehend. Kapsel länglich, cylindrisch, fast grade; Schnabel des Deckels pfriemig, halb so lang als die Kapsel. Stengel aus den Blättern heryorragend, drei- mal länger als die Kapsel. Hier und da in Deutsch- land. Gymnost. rutilans Hedyy. — H. subglobosum Nees et Hnsch. diff. capsula ovato -subglobosa , oper- culo capsulain subaequante, pedunculo capsula quadru- plo longiore. In Eur. austr. — H. crispatum Nees et Hnsch. dift. cauie proliferationibus laxe fasciculato et tum multo majori, pedunculo capsula plus quam qua- druplo longiore.
14. Oedipodium . Schwellfuss. Capsula ter- rninalis e pedunculo incrassato basi pseudo-apophysata exannulata, peristomium membrana fugacissima. Ca- lyptra campanulata latere subfissilis. — Kapsel gip- felständig, an der Basis mit einem falschen Ansätze, der aus dem verdickten Stiele entstanden ist; das Pe- ristom in. einer sehr vergänglichen Membran. Haube klockenformig, an der Seite etwas gespalten.
1 . Ö. Grijfithianum Schwaegr. Griffith’s Schw. Caulis simplex. Folia subrotunda integerrima evani- dinervia. Capsula erecta subglobosa, operculo convexo. — Stamm einfach. Blätter fast rund, ganzrandig, mit
54
CI. IV. Musci.
verschwindendem Nerven. Kapsel aufrecht, fast ku- gelförmig, in. convexem Deckel. In Britanien. Bryum Griffithianum Dicks. Gymnost. Griffith. Smith.
S e c t. 2.
Capsulae terminales; peristomimn serie simplici dentium. — Kapseln gipfel ständig; Peristom aus einer einfachen Reihe von Zahnen.
15. Tetraphis • Yi er zahn. Capsula tennina- lis, peristomimn dentibus 4 striatis semper arrectis ri- gidis, exannulata, Calyptra mitraeformis. — Kapsel gipfelständig; Peristomimn aus 4 gestreiften, immer aufgerichteten, steifen Zähnen. Tetrodontimn Schwgr.
1. T . ovaia Funk. Eiförmiges Y. Subacaulis. Fo- lia imbricata ovata seminervia, apicibus patulis. Cap- sula obovata ore rotundo. — Fast ohne Stengel. Blät- ter dachzieglicht, eiförmig, halbnervig, mit abstehen- den Spitzen. Kapsel umgekehrt eiförmig, mit runder Mündung'. In Deutschland am Fichtelgebirge. — T. Broivniana Hooker diflert foliis inferioribus lineari- bus subclavatis, capsulae ore repando. In Anglia, in Germania prope Bipontum. Bryum Brownianmn Dicks. Orthotrichmn Brownianmn Smith. Gr. Brow. Engl. Bot. — T. repanda Funk, di ff. caule basi inno- vante, fol. enerviis, capsula elliptica ore repando. In Franconia.
2. T. pelJucida Hed w. D u r c h s i c h t i g e r Y. Cau- les simplices, alii fructiferi, alii e pyxide stipitata gemmuliferi. Folia canlina media ovata acuta nervosa. Capsula cylindrica. — Stengel einfach, einige Früchte tragend, einige an einem gestielten Biisclisgen Keim- körner bringend. Die mittl. Stammblätter eiförmig, nervig. Kapsel cylindrisch. In Wäldern durch ganz Europa Mnium pellucidnm Linn.
16. Octohlepharuni . Achtzahn. Capsula ter- minalis, peristomimn dentibus 8, exannulata. Calyptra conica basi integra. — Kapsel gipfelständig ; Peristom von 8 Zähnen, ohne Ring. Haube konisch, an d. Ba- sis ganzrandig.
55
O. I. Brjinae.
1. O. dlbidum Hedw. Weisser A. Caulis erectus ramosus. Folia e basi latiore linearia crassa albida. Capsula ovata, operculo conico acuminato. — Stamm aufrecht, ästig. Blätter aus einer breitem Basis li- liienförmig, dick, weisslich. Kapsel eiförmig*, mit ei- nem konischen, zugespitzten Deckel. Zwischen den Wendezirkeln an vielen Orten.
17. Eucalypta. Glockenhut. Capsula termi- nalis exannulata, peristomium dentibus 16 rarius nu- dum. Calyptra campanulata laxa capsula longier. — Kapsel gipfelständig, ohne Ring*. Peristom yon 16 Zahnen, selten . nackt. Haube glockenförmig , weit länger als die Kapsel.
1. E, vulgaris Hedw. Gemeiner Gl, Folia lingu- lata obtusa snbmucronata, nervo subabruptö. Capsula oblongo-cylindracea, peristomio nudo, calyptra Integra. — Blätter zungenfönnig*, stumpf, mit einer kleinen Stachelspitze, u. fast abgebrochenem Nerven. Kapsel länglich, cy lindriscli, mit nacktem Peristom, u. ganz- randiger Haube. Durch ganzEur., im nördl. Asien u. America. Leersia vulgaris Hedw. Bryum exstincto- rium Linn. Yar apiculata fol. apiculatis et var. obtu- sata, fol. obtusatis.
2. E. rhaptocarpa Schwaegr. Gerippter Gl. Fo- lia eblouga acuta nervo (caulinorum) excurrente. Cap- sula oblongo- cylindrica costis rectis notata. Calyp- tra integra. — Blätter länglich, spitz, mit auslaufen- den Nerven (an d. Stengelblättern). Kapsel länglich cylindrisch, mit graden Rippen. Haube ganzrandig. Auf den Alpen im mittl. Europa. — E, rh. pilifera N. et II. d i ff. fol. piligeris. In iisdem locis, E. pili- fera Funck.
3. E. microphylla N. et H. Kleinblättriger Gl . Folia subsquarrosa obovata lange cuspidata nervo ex- currente. Capsula cylindrica, calyptra integra. — Blät- ter etwas abstehend, umgekehrt eiförmig', lang zuge- spitzt, mit auslaufendem Nerven. Kapsel cylindrisch, ganzrandige Haube. In Tyrol.
4. E . commutata N. et H. Yer wechselt er Gl. Folia erecta oblonga nervo excurrente cuspidata. Cap- sula cylindrica peristöTiiip nudo, calyptra integra. — Blätter autrecht, länglich, vom auslaufenden Nerven slachelspitzig. Kapsel cylindrisch, mit nacktem Perl-
56
CI. IV. Musci.
stom, ganzrandige Haube. Auf Alpen im mittl. und nördl Eur. E. affinis Schwaegr. E. alpine Wahlenb.
— E apophysata Nees. et H. diff. fol. nervo excur- rente mucronatis, capsula apophysata, peristomio den- tibus 16, calyptra rostro longiore apice nigro. In Alpib.
— E. cylindrica Funck. diff. fol. lingulatis nervo ex- currente cuspidulatis , capsula cylindrica peristomio dentibus. ln Tyrol.
5. E . streptocarpa Hedw. Gedrehter Gl. Folia lanceolata obtusiuscula nervo in apice desinente. Cap- sula cylindracea attenuata oblique striata, calyptra in- tegra. — Blatter lanzettförmig', stumpfiich, mit an d. Spitze aufhörendem Nerven, Kapsel cy lindrisch, oben verschmälert, schief gestreift; Haube ganzrandig. Auf Gebirgen im mittl. Europa.
6. E . cilinta Hedw- Gefranster Gl. Folia ob- longa i\ervo excurrente cuspidulata. Capsula subcylin- drica, calyptra basi dentato-fimbriata. — Blätter län- ger, durch einen auslaufenden Nerven zart stachel- spitzig. Kapsel fast cylindrisch; Haube an der Basis gezähnelt gefranst. In gebirgigten Gegenden durch ganz Europa. E. fhnbriata Brid. Bryum eistinctorium ß Linn. Leersia ciliata Hedw.
18, Conostomum . Kegelmund. Capsula ter- minalis sulcata exannulata; peristomium dentibus 16 subulatis apice in conuin persistentem cohaerentes. Calyptra brevis cucullaris. — Kapsel gipfelständig, gefurcht, ohne Ring. Peristom aus 16 pfriemigen Zäh- nen, die an der Spitze in einen bleibenden Kegel Zu- sammenhängen. Haube kurz, tutenförinig.
1. C. boreale Swartz. Nördlicher K. Caulis ra- mosus fastigiatus. Folia quinquefariam imbricata lan- ceolata denticulata. — Stengel mit gleichhohen Ae- sten, Blätter fünfreihig übereinander liegend, lanzett- förmig, gezähnelt. Auf hohen Gebürgen im mittl. u. nördl. Europa.
19. Grimmia. Grimmie. Capsula terminalis saepissime exannulata ; peristomium dentibus 16 extus transversim striatis intus laevibus saepe pertusis. Ca- lyptra mitraeformis, — Kapsel gipfelstäudig, meistens
57
O. I. Bryinae.
ohne Ring*; Peristom von 16 ausserhalb quer gestreif- ten, innerhelb glatten, oft durchbohrten Zahnen» Haube mützenförmig.
1. Gr. plagiopus Sehwaegr. Schiefstielige Gr. Caulis hrevis a basi divisus. Folia ovata con- cava, caulina nuda, perichaetialia piligera. Capsula ovata, operculo mammillato, pedunculo oblique inserfo subincurvo recondito. — Stamm kurz, von der Basis an getheilt. Blätter eiförmig^ coucay, am Stengel nackt; Hüllblätter haartragend. Kapsel eiförmig; De- ckel zitzenförmig, Stiel schief eingesenkt, etwas krumm versenkt. Im mittl. wärmern Europa. — G • crinita Bridel diff. caule subsimplici, fol. obverse ob- longis, omnibus piligeris, capsula elliptica operculo oblique conico. Im wärmern Europa.
2. Gr. npocarpa Hedw. Stiellose Gr. Caulis sub- simplex ant furcatus, rainis fastigiatis. Folia e latiore basi lanceolata patula, caulina piligera nudave, peri- chaetialia magis minusve piligera. Capsula breyis sub- cylindrica operculo convexo mucronato, pedunculo re- condito. — Stamm fast einfach oder gespalten, mit gleich hohen Aesten. Blätter aus einer breiten Basis lanzettförmig, abstehend; Stammblätter haartragend oder nackt, Hüllblätter mehr oder weniger haartra- gend. Kapsel kurz, fast cylindrisch, mit convexem, stachelspitzigem Deckel, und versenktem Stiel. Durch ganz Europa auf Steinen. Bryum apocarpum. — Gr. dp. apocaulos N. et H. diff. caulibus abbreviatis, fol. subnudis. Cum. pr. — Gr. ap. grisea N. et H. cauli- bus apice fasciculatis, fol. angustis patentibus longe piligeris. Cum pr. hinc inde. — Gr. ap . longifolia N. et H. caulibus sub fructu proliferis ramosissiinis, fol. longis piligeris, capsula sublaterali. Salisburg, Erlang. — Gr. ap. piligera N. et H. caule a basi fasci- culato subramoso ; perichaetio longe piligero, capsula angusta. Carinth. Jura. — Gr. ap. bicolor N. et H. caule elongato ramis alternis, fol. subsecundis pilige- ris superioribus flavo-viridibus, capsula sublaterali. Cariqth. Voges. — Gr. ap. stricta W. et Mohr caule procumbente stricto superne ramoso-fastigiato, foliis squarroso-patentibus oblongo-lanceolatis fuscis suinmis piloso-mucronatis, operculi mucrone recto. In Alpib. Gr. stricta Turner. — Gr. ap. gracilia Web. et M. caule elongato gracili alternatim ramoso fasciculato basi nudo, fol. angustis subsecundis laxis nudiusculis
58
CI. IV. Musci.
inagis minusqtie fuscis, Hinc inde. Gr. gracilis Schgr.
— Gr. ap. rivularis N. et Jf. caule diffuso aut fiui- tante inferne mido et simpliri superne fasciculato, fol. lato-lanceolatis subdentatis subnudis obtusiuscnlis ni- gro -fuscis, caps. obovata ore dilatato. Hinc inde in saxis irriguis. Gr. rivularis Brid. — Gr. ap . alpicola N. et H caule erecto a basi diviso fasciculato, fol. re- flexo-patulis late lanceolatis obtusis liigro- viridibus, caps. obovata ore amplo. In Alpibus. Gr. alpijcola Sw.
— Gr. ap. maritima N. et H. caule subhumili erecto apice fastigiatim rarnoso dense folioso, fol. lanceolatis imbricatis muticis atro vel fusqo-viridibus, caps. parva subhemisphaerica. In rupibus maritimis Scotiae, Suec. G. maritima Turn. — Gr. ap. Helvetica caule subpro- cumbente et adscendente dichotomo fasciculato dense folioso, fol. ovatis attenuatis subsecundis obtusiusculis nudis atro-viridibus, capsula elliptica. In Alpib. Helvet. Salisb. Gr. helvetica Schkuhr. — Gr. ap. nigro - vi- ridis N. et H. caulibus fasciculatis brevibus fastigiatis, fol. subsecundis ovatis obtusis mucronulato-pilosis nu- disve atro-viridibus, capsula subcylindrica, pedunculo brevi capsula dimidio breviore. In Alpib. Car. Salisb.
2. Gr. conferta Funk. Dichte Gr. Caulis pulvina- tus humilis subfasciculatus Folia erecto -patula lan- ceoiata et apice obtusiusculo piliformi mucronata. Cap- sula brevis subcylindrica, operculo convexo mucro- liato ; dentes peristoinii late lanceolati obtusi apice sub- incisi , ped. recondito. — Stengel polsterförmig, nie- drig, fast biischeligt. Blatter aufrecht absiehend, lan- zettförmig, aus einer stumpfen Spitze haarförmig' zu- gespitzt. Kapsel kurz, fast cy lind risch, in. convexem, stachelspitzigen Deckel; Peristomzähne breit lanzett- förmig, stumpf, an der Spitze etwas eingeschnitten; Fruchtstiel versenkt. Auf Felsen hier und da in Deutschland. — G. glacialis N. et H. diff caule sub- pulvinato gracili adscendente apice rarnoso fastigiato; fol. minofibus nudis, capsula ovato - subglobosa. In Alpib. Carinth. — Gr. fusca N. et H. diff. caule pul- vinato basi fasciculatim diviso ramis incrassatis apice ramulosis, fol. ovato-lanceolatis superioribns piligeris, capsula subglobosa. In Alpib. Salisburg. — G ur - ceoZrtr/sSchleich. diff. caule tenui superne fasciculato rarnoso, fol. imbricatis ovatis obtusiusculis nudis, cap- sulae urceolatae (subglobosae parvae) operculo subcon- vexo obtuse mucronulato. In Helvetia. — G. robu- sta N. et M. magis diff. caule stricto simplici furcatove,
59
O. I, Bryinae.
Fol. ovato-lanceolatis plerisque piligeris, perichaetia- lium pilo climidium foliuin aequante, capsulae oblon- g*ae operculo e basi convexa subulato, peristomii den- tibus acutis In Carinth. Alpib.
4. Gr. sudetica Spreng1. Sudeten Gr. Caulis erec- tus basi fasciculatus, ramis apice fasciculatiin ramulo- sis. Folia lineari-lanceolata longe piligera. Capsula oblonga, operculo conico subulato; dentes apice perfo- rati; pedunculus rectus perichaetio breyior. — Stamm aufrecht, an d. Basis büschelicht; Aeste an d. Spitze büschelicht ästig*. Blätter linien -lanzettförmig*, lang* haartragend, Kapsel länglich, Deckel kegelförmig, pfriemig; Zähne an d. Spitze durchbohrt; Fruchtstiel grade, kürzer als das Perichaetium. Auf Bergen und Alpen in Deutschland. — Gr Donniana Smith. dif£ caule humiJi basi fasciculato ramis simplicibus , foliis lanceolato-subulatis piliformi-mucronatis, dentibus im- perforatis, caps. ovatae operculo conico obtusiusculo, pedunculo perichaetium aequante. In Scotiae Alpib. — Gr. obtusa Schwaegr. diff. caulis ramis apice subdi- visis, fol lanceolatis piligeris, capsulae ellipticae oper- culo obtuse umbonato mucronulatoye, dentibusr subper- foratis, i>efS . perichaetium aequante yel superante. In Alpib. Carinth. Yar. elongata ped. longiori longius mucronulato.
5. Gr. alpestris Schleicher. Alpen Gr. Caules pnl- vinati supra basin fasciculato-ramosi, ramis simplici- bus fastigiatis. Folia arrecta ovate lanceolata piligera. Capsula oblonga, operculo conico obtuso. aut obtuse ir.ucronato; dentes subimperforati ; ped. rectus peri- chaetio longior. — Stengel polsterförmig, büschelicht ästig; Aeste einfach, gleich hoch. Blätter aufgerichtet, ei-lanzettförmig, haartragend. Kaps* länglich, Deckel konisch stumpf; Stiel grade, länger als d. Hülle. Auf Alpen in Europa.
6. Gr affinis Hornsch. Yer wandte Gr. Caulis procumbens aut adscendens ramoso-fastigiatus fascicu- latusque. Folia e basi latiori lanceolata piligera. Cap- sula elliptica, operculo conico attennato obtuso rectius- cnlo; pedunculus rectus conspicuus perichaetio minor. — Stamm niederliegend oder aufsteigend, gleich hoch ästig und büschelicht. Blätter aus einer breitem Basis lanzettförmig, haartragend. Kapsel elliptisch, m, ke- gelförmigem, yerschmälerten, stumpfen, fast graden Deckel; Stiel grade, sichtbar, kleiner als die Hülle. Auf Alpen, im mittl. Europa. — Gr. aff. ramosissima caule elongato magis ramoso decomposito, ped, peri-
60
CI. IV. Musci.
chaetium subaequante, capsula recta aut subobliqua. Ibd, — Gr. aff macrocaipa 9 caule stricto crassiore fasciculato, fol. rigidulis patulis basi latioribus, caps. majori oblonga, Ibd. — Gr. patens N. et H. diff. fol. reflexo-patentibus apice subulatis, capsula ovata, oper- culi acumine subobliquo, ped. perichaetio longiore. In Alpib. Carinth.
7. Gr. ovata Web. et Mohr, Eiförmige Gr. Cau- lis erectus basi fasciculatim divisus, ramis furcatis. Folia patentia e basi latiore anguste lauceolata, supe- riora piligera. Capsula ovato -oblonga ; operculum e basi convexa conicum attenuatum obtusiusculum; pe- (lunculus rectus perichaelium aequans. — Stengel auf- recht, an der Basis büschelförmig getheilt, mit ge- spaltenen Aesten. Blätter abstehend, aus breiter Ba- sis schmal lanzettförmig, d. obern haartragend. Kap- sel oval länglich; Deckel aus convexer Basis kegel- förmig, verschmälert, stumpflich; Stiel grade, von d. Länge d. Hülle. Auf Felsen durch ganz Deutschland. — Gr. obliqua Hnsch. diff. capsula obliqua basi atte- nuata, operculo conico rostellato obliquo, pedunculo perichaetio parum longiori. In Tyrol. Carinth.
8. Gr. sciuroides N. et H. Eichhornschwanz Gr. Caulis suberectus basi calvus fasciculatim divi- sus. Folia oblongo- lanceolata concava piligera. Cap- sula rectiuscula subpyriformi- cylindrica, operculo e basi convexo oblique conico, ped. rectus perichaetio longior apice incrassatus. — Stengel fast aufrecht, an der Basis kahl, biischeligt getheilt. Blätter länglich- lanzettförmig, concav, haartragend. Kapsel ziemlich grade, fast bimförmig, cylindrisch; Deckel aus conve- xer Basis, schief kegelförmig; Stiel grade, länger als das Perichaetimn, an d. Spitze verdickt. Auf Alpen. Gr. sc. foliosa caule basi folioso , fol. apice subuiatis, operculo magis attenuato. Ibd. — Gr. sc. rigida , caule ramis strictis subsimplicibus, fol. rigidis acumi- natis, capsula oblonga Ibd. — Gr. sc. laxa , caule flaccido procumbente superne fastigiato dichotomo, fol. longioribus, capsula aiigusta. — Gr. sc. elongata , caule elongato simplici laxo, capsula circa os con- tracta. Ibd.
9. Gr . cylindrica N. et H, Cylindrische Gr. Cau^ lis erectus basi fasciculatim divisus, ramis simplicibus fasciculatisve. Folia erecto-patula oblongo -lanceolata, perichaetialia piligera. Capsula recta cylindrica, oper- culo e basi convexa conico attenuato obtuso, dentibus
61
O. I. Brylnae.
peristomii apice subincisis, pedunculus rectns perichae- tio longior. — Stengel aufrecht, an (1er Basis büsche- ligt getheilt, m. einfachen und biischeligten Aesten. Blätter aufrecht abstehend, länglich- lanzettförmig; ; Hüllblätter haartragend. Kapsel grade, walzenförmig; Deckel aus convexer Basis kegelförmig zugespitzt, stumpf, Zähne des Peristoms etwas eingeschnitten ; Stiel grade, länger als d. Hülle, Auf Salzburg. Alpen.
10. Gr. atrata Mielichhofer. Schwarze Gr. Gau- lis radiculosus erectus superne divisus undique folio- sus. Folia conferta erecto-patentia aut patentia incurva lineari-lanceolata nuda siccitate contorta. Capsula recta ol)longa, operculo conico obliquo, dentibus imperfora- tis, pedunculus rectus perichaetio longior. -— Stengel voll Wurzeln, oben zertheilt, überall blättrig; Blätter gedrängt, aufrecht abstehend oder abstehend, krumm, linien-lanzettförmig, ohne Haar, trocken gedreht. Kap- sel grade, länglich ; Deckel kegelförmig, schief ; Zähne nicht durchbohrt, Stiel grade, länger als die Hülle. Auf den Salzburger Alpen.
11. Gr. incurva Schwaegr. Gekrümmte Gr. Cau- lis fasciculatim divisus. Folia e basi dilatata lineari- subulata piliformi-mucronata conferta squarrosa sicca contorta. Capsula oblonga, operculo subconico, pedun- culus incurvus perichaetio brevior. — Stamm biische- ligt getheilt. Blätter aus einer breiten Basis linien- förmig pfrieinig, haarartig zugespitzt, dichtstehend, sperrig, trocken gedreht. Kapsel länglich, mit einem fast kegelförmigen Deckel, Stiel krumm, kürzer als d. Hülle. Auf Alpen.
12. Gr. apiculata Hornsch. Klein gespitzte Gr. Caulis pulvinatus basi fasciculatus. Folia lato-lanceo- lata piligera. Capsula ovata, operculo conico truncato cum apiculo, ped. incurvus perichaetio longior. — Stengel polsterförmig, an der Basis büscheligt. Blat- ler breit lanzettförmig, haartragend. Kapsel eiförmig, Deckel kegelförmig , abgestumpft, mit einer Spitze; Stiel krumm, länger als die Hülle. Auf den Salzbur- ger Alpen.
13. Gr. cernua N. et H. Ueb erhäng ende Gr. Caulis subdichotomus fastigiatus. Folia arrecta, sicca contorta, lanceolata, summa longe piligera. Capsula obovata, operculo obtuso conico, ped. incurvus peri- chaetio brevior. — Stengel fast gablig, oben gleich- ästig. Blatter aufgerichtet, trocken gedreht, lanzett- förmig, d. obern lang haartragend, Kapsel umgekehrt
62
CI. IV. Musci.
eiförmig1, Deckel stumpf, kegelförmig'; Stiel krumm, kürzer als die Hülle. Auf den Salzburger u. Kärnth- ner Alpen, — Gr. cern. spiralis , fol. siccis circa cau- lem crassiorein per spiras contortis. In Hibernia. Gr, spiralis Hooker. Varietas colore atro in Alpib. Salisb. et Carinth. reperta.
14. Gr. funalis Fiirnr. Strick Gr. Caules procum- bentes_, rarni fasciculati. Folia erecto - patula lanceo- lata piligera. Capsula ovata striata, operculo conico obtuso, ped. curvatus brevis emersus. — Stengel nie- derliegend, Aeste biischeligt. Blätter aufrecht abste- hend, lanzettförmig, haartragend. Kapsel eiförmig, gestreift; Deckel kegelförmig, stumpf; Stiel krumm, kurz aber ausser den Blattern. Auf Gebirgen im mittl. Europa. Trichostomum funale Schwaegr. Dryp- todon funalis Bridel. In hoc et sequentibus dentes pe- ristomii bifidi aut inciso-laceri saepe apparent ob den- tes superne perforatos et inde diffractos. — Gr. in- curvct F. diff. magnitudine, fol. basi latiore, operculo longiore e basi conica acuminato cum apiculo. In Al- pibus Carinth. et vicinis. Trichostomum incurvum Husch. Dryptodon incurvus Brid.
15. Gr. pulvinata Hook. Polsterförmige Gr- Caulis erectus ramosus. Folia oblongo-lanceolata pili- fera. Capsula ovata striata immersa operculo plauius- culo rostellato; ped. arcuatus. — Stengel aufrecht, ästig. Blätter länglich lanzettförmig, haartragend. Kapsel eiförmig, gestreift, zwischen Blättern, Deckel ziemlich flach, geschnabelt; Stiel gekrümmt. Häufig durch ganz Europa auf Steinen. Bryum pulvinatuin Linn. Fissidens pulvinatus Hedw. Dicranum pulvina- tum id. Leersia pulvinata id. Trichostomum pulvina- tum Web. et Mohr. Dryptodon pulvin. Brid. — Gr. Schultzii Fürnr. diff. caulibus ramosissimis elonga- tis exacte pulvinatis, fol. in pilum attenuatis nee ob- tusis et inde piligeris, capsula emersa. ln Duc. Me- gapol. Trichostomum decipiens Schultz, Dryptodon Schultzii Brid.
16. Gr. ovata Hook Eiförmige Gr. Caulis erec- tus ramosus. Folia lanceolata acuminata pilifera nu- dore reflexilia. Capsula erecta ovata ore coarctato, operculo obtuse acuminato recto, ped. rectus brevis. — Stamm aufrecht ästig. Blätter lanzettförmig, zuge- spitzt, haartragend, nass zurückgeschlagen. Kapsel aufrecht, eiförmig, m. zusaimnengezogener Mündung, Deckel stumpf zugespitzt, grade; Stiel grade, kurz.
63
O. I. Bryinae.
Durch ganz Europa, auf Felsen in bergigten Gegen- den. Biyiim ovale HofF. Diera liuin ovatuin Hedw. Trichostomum ovatuin Web. et Mohr. Dryptodon ova- tus Bridel.
20. Coscinodon. Sieh zahn. Capsula termi- nalis exammlata; peristomium dentibus 16 elongatis extus et infus transversim striatis inde coimiventibus pertusis. Calyptra mitraeformis. — Kapsel gipfel- ständig, ohne Ring; Peristom von 16 langen Zähnen, welche auswendig und inwendig quer gestreift sind, und sich daher zusammenneigen. Haube mützenförmig.
1. C. c ribrosits Sprengel. Berg S. Caulis apice fas- ciculatim ramosus. Folia oblongo-lanceolata piligera, perichaetialia subtrinervia. Capsula obovata, operculo conico elongato recto, ped. recondito. — Stengel an der Spitze büschelförmig ästig. Blätter länglich lan- zettförmige haartragend; Hüllblätter fast dreinervig. Kapsel umgekehrt eiförmig, mit kegelförmigem , lan- gen, graden Deckel und versenktem Fruchtstiel Auf Bergen in Deutschland und der Schweitz. Grimmia cribrosa Hedw.
21 . Brachyodon. IC u r z z a h n . Capsula termi- nalis, peristomium dentibus 16 e membrana interna or- tis brevissimis truncatis annulo tectis. — Kapsel gip- felständig, Peristom von 16 Zähnen, Zähne aus d. in- liern Membran, sehr kurz, abgestumpft, mit einem Ring bedeckt.
1. Br. trichodes Fiirnr. Haar förmiger IC. Cau- lis brevissimus. Folia lanceolato-subulata stricta cras- sinervia. Capsula erecta ovato-oblonga, operculo co- nico rostrato obliquo. — Stengel sehr kurz. Blätter lanzettförmig pfriemig, straff, dicknervig. Kapsel auf- recht, eiförmig länglich, Deckel kegelförmig, geschnär beit, schief. Im mittlern und wärmern Europa, auf Felsen.
22. Tpeissia. Weis sie. Capsula terminalis, peristomium dentibus 16 firmis transversim striatis; rarius ex inferiore membrana ortis teneris. Calyptra
64
CI. IV. Musei.
cucullaris. — Kapsel gipfelständig , Peristom von 16 Zähnen; diese stark quer gestreift, seltener zart, aus d. innern Membran hervortretend. Haube tutenförmig.
1. TV viridula Hedw. Grünliche W. Caulis hu- milis simplex fasciculatusque* Folia conferta patula laxa siccitate tortilia e basi latiore lauceolato-linearia inarginibus repando-involutis. Capsula recta subova- lis. Peristomii dentes breves lineari-lanceolati obtusi ferruginei. — Stengel niedrig, einfach oder büsche- ligt. Blätter dichtstehend, abstehend, schlaff, trocken gedreht, aus einer breitem Basis lanzett-linienförmig, in. geschweift eingewickelten Rändern. Kapsel grade, fast eiförmig. Peristomzähne kurz, linien- lanzettför- mig, stumpf, rostfarben. Durch ganz Europa an We- gen u. s. w., auch in Asien und America, ßryum vi- ridulmn Linn. Weissia controversa Hedw. Yarietatt. arnoene viridis, stenocarpa, capsula semicylindrica, brachycarpa, capsula ovata brevi, exigua. — TV* ini- crodon Hedw. difF. caule breviore fasciculato ramoso, fol. strictis canaliculatis, superioribus e basi latiore subulatis, capsula inaequali oblongo ore subobliquo, peristomii dentibus lanceolato-subulatis rufis. In Ger- man. hinc inde. — TV Bruchiana Hornsch. diff. caule breviore fasciculato ramoso, fol. incurvis rigid ulis sic- citate apice contortis lineari-subulatis carinatis, capsula parva ovali, peristomii dentibus angustiorihus. Prope Bipontmn — TT '* apiculata Bruch, diff. fol. arrectis siccitate apice tortilibus ovato-lanceolatis mucronatis margine ptanis, «capsula oblonga, peristomii dentibus brevibus articulatis. Prope Bipontum. — TV fcillax JSahlmeyer. diff. caule subsimplici adscendente, fol. re- motis lineari-lanceolatis acutatis canaliculatis, capsula brevi ovata. Prope Coloniam. — TV* humilis Brid. diff. fol. lineari-lanceolatis, capsula oblonga peristomii dentibus lanceolato-subulatis elongatis. In Tyroliae Alpibus. — TV- viicrostoma Husch, diff. caule proli- fero-fasciculato, fol. lanceolatis, capsula oblonga sub- obliqua, ped. brevi. Prope Bipontum, Coloniam. — TV* gymnostojnoides Brid. diff. caule proliferando sub- fasciculato, fol. mucronatis, capsula ovali, peristomii dentibus lanceolatis inembranaceis. In Eur. media et austr. — TV* Budolphiana Husch, caule prolifero fas- ciculato, fol. strictis lanceolatis margine superne invo- lutis, capsula ovali, peristomii dentibus brevissimis truncatis tenerrimis. In Alpib. Salisb.
65
O. I. Bryinae.
2. TV* cirrata Hedw. Gelockte W. Caules rami- que proliferi fasciculato-fastigiati. Folia arrecto-pa- tentia subflexnosa siccitate contorta lanceolata acutata carinata, perichaetialia interiora acuta. Capsula ob- longo-cylindrica recta, pediinculo ter quaterve brevior; peristomii dentes subulati apice flavi. — Stengel und Aeste sprossend, büscheligt, oben gleich. Blätter auf- gerichtet abstehend, etwas gebogen, trocken gedreht, lanzettförmig, gespitzt, gekielt; innere Hüllblätter spitz. Kapsel länglich - cylindrisch, grade, 3 — 4 mal kürzer als der Stiel; Feristomzähne pfriemig, an der Spitze gelb. Im mittl. und nördl. Europa auch Terre lieuve. Mnium cirrhatum Linn. Grimmia Dicksoni Smith. Grimmia cirrhata Smith. — TV* cylindrica Bruch. diff c?ule ramoso fastigiato, fol. patentibus li- nearibus, capsula cylindrica, peristomii dentibus obtu- sis ferrugineis. In Montibus et Alpibus German, hinc inde.
3. TV* compacta Brid. Dichte W. Caulis ramo- sus fastigiatus. Folia arrecta stricta siccitate arcuata lanceolato-subulata obtusa margine inyoluta ; perichae- tialia interiora oblongo-lanceolata obtusiuscula yaginan- tia. Capsula inaequalis oblonga; peristomii dentes subulati ferruginei. — Stengel ästig, oben gleich hoch. Blätter aufgerichtet, grade, trocken gekrümmt, lan- zettförmig pfriemig, stumpf, am Rande eingewickelt; die innern Hüllblätter länglich-lanzettförmig, stuinpf- lich, scheidenartig. Kapsel ungleich, länglich; Peri- stomzähne pfriemig, rostbraun. Auf den höchsen Al- pen in Kärnthen u. s. w. — W atrovirens Husch. difF« caule basi ramoso fastigiato, fol. siccitate appressis apice uncinato e basi latiore subulatis , perichaetiali- bus interioribus oblongis obtusis conyoluto-vaginanti- bus3 capsula oblongo-cylindrica subinclinata, peristo- mii dentibus longis lanceolato -subulatis ferrugineis. In Alpibus Carinth. suinmis. — TV* anblyodon Br. diff. fol. siccitate contorto-falcatis lanceolato-linearibus canaliculatis, perichaetialibus interioribus apice conyo- luto-setaceis , capsula peristomii dentibus lanceolatis pallidis. In montosis Franconiae et prope Basileam.
4. TV* crispula Hedw. Kräusliche W. Caules ramique ex apice fasciculato -rarnosi fastigiati adscen- dentes. Folia patula subsecunda flexuosa siccitate tor- tilia lanceolato-linearia subulata carinata , perichaetia- lia interiora obtusa yaginatia. Capsula oyalis recta, pedunculo multoties breyior, peristomii dentes subula-
Willdenow’s Grundriss. IV. Th. 5
66
CI; IV. Musci.
ti pallidi. •— Stengel und Aeste aus der Spitze bü- scheligt ästig, oben gleich, aufsteigend. Blätter ab- stehend, fast einseitig', gekerbt, hin und her gebogen* trocken gedreht, lanzett-linienfonnig, pfriemig, gekielt; die innern Hüllblätter stumpf, scheidig'. Kapsel eiför- mig, grade, viel kürzer als der Stiel, Peristomzähne pfriemig, blass. Durch ganz Europa an grasigen Or- ten auf Bergen, auch in Kamtschatka. Yariett. nigres- cens, atrata, longirostris, subulata. — TV fcucata Husch, diff. caule fastigiato- ramoso adscendente^, fol. falcatis secundis e basi lanceolata longe subulatis, pe- richaetialibus intimis convolutis obtuse mucronatis par- vis, capsula oblonga aequali, p. d. lanceolato-subulatis perforatis. Tn Alpibus Salisburg.
5. fugax Hedw. Flüchtige W. Caulis fa-
stigiato-ramosus prolifer. Folia subinterrupta patula siccitate crispa lanceolato-linearia acutiuscula subinte- gerrima. Capsula obovata demum sulcata ore amplo, peristomii dentes filiformes articulati fugaces. — Sten- gel gleich hoch ästig, sprossend. Blätter fast unter- brochen, abstehend, kraus, lanzett - linienförmig, fast spitzig, fast gleichrandig. Kapsel umgekehrt eiför- mig, endlich gefurcht, mit weiter Mündung, Peri- stomzähne fadenförmig, gegliedert, flüchtig. Durch ganz Deutschland auf Gebirgen, seltener in Frankreich und England. W. striata Hooker. — leptodon
Plaubel diff. caule ramosissimo, pedunculis brevissi- mis, peristomii dentibus tenerrimis. In saltu Thurin- giae. — fjT. denticulata Brid. diff. caule fasciculato- ramoso, fol.apice denticulatis, peristomii dentibus sub- ulatis tenuibus dense transversim striatis. In uligino- sis sylvaticis alpestribus Germaniae, Britanniae. — TV, Schisti Brid. diff. caule proliferationibus elongato subdiviso, fol. acuminatis minute crenulatis interiori- bus brevioribus distantibus, capsula apophysata , oper- culo e basi convexa brevirostri, peristomii dentibus subperforatis. In Lapponia, Scotia boreali.
6. procer a Laurer. Hohe W. Caulis prolife- rationibus elongatis subdivisus radiculosus. Folia ar- recto-patula siccitate apice uncinato-torta lanceolata obtusiuscula, apicem versus cos tacpie denticulata. Cap- sula ovato - subcylindrica inaequalis, operculo e basi convexa conico obtusö; peristomii dentibus lato-lanceo- latis obtusis. — Stengel durch Sprossen verlängert, etwas getheilt, mit Wiirzelchen besetzt. Blätter auf- gerichtet, abstehend, trocken, an der Spitze hakig u.
67
O. I. Bryinae.
gedreht, lanzettförmig, slnmpflich gegen die Spitze und an der Ribbe gezähnelt. Kapsel eiförmig , fast cylindrisch, ungleich; Deckel aus convexer Basis ke- gelförmig, stumpf. Auf hohen Alpen in Kärnthen. — JV* torquescens Brid. diff. caule ramisque apice fasci- culato-ramosis fastigiatis_, fol. patentibus margine ca- rinaque serrulatis ruptiuerviis, capsula ovato-oblonga, operculo obliquo conico obtuso cum apiculo, peristo- mii dentibus lanceolato-subulatis perforatis ^errugineis. In Alpibus Carinth. Yariett. cylindrica et gjracilis. — TV* serrulata Funk. diff. caule apice subdiviso, fol. siccitate tortilibus subpapillosis margine costaque mi- nute denticulatis ruptinerviis, capsula ovali aequali peristomii dentibus apice tenuissime subulatis basi pur- pureis, operculo conico recto. In Tyrolia.
7. TV* Martiana Husch. Martius W. Caules elon- gatus subrainosus. Folia siccitate falcato - tortilia lan- ceolato-subulata apice crenulata ruptinervia. Capsula obovato-globosa sulcata, pedunculo (humido) curvato. — Stengel lang, etwas ästig. Blätter trocken sichel- förmig gedreht, lanzettförmig pfriemig, an der Spitze fein gekerbt, mit abgebrochenem Blattnerven. Kapsel umgekehrt eiförmig -kuglicht, gefurcht; Stiel auch feucht gekrümmt. Auf den höchsten Alpen in Ty- rol, Cärnth. Catascopiuin Martiauum Fiirnr.
8. TV* recurvata Hedw. Zurück gebogene W. Subacaulis. Folia stricta e basi latiore subulata, sicca recta. Capsula obovata, operculo curvirostri, pedun- culo humido incurvato. — Fast stengellos. Blatter straff, aus breiterer Basis pfriemig, trocken grade. Kapsel umgekehrt eiförmig, Deckel kruminschäbelicht, Stiel auch nass gekrümmt. In Gebirgeu des mittlern Europa. Bryum setaceum Wulf.
9. TV* calcarca Hedw. Kalk W. Subacaulis. Fo- lia (et sicca) stricta, inferiora ligulata subenervia, re- liqua e basi ovata producta obtusa fuscescentia. Cap- sula turbinata, operculo e basi convexa oblique rostel- lato. — Fast ohne Stengel. Blätter auch trocken grade; die untern zungenformig, fast ohne Nerven; die übrigen aus eiförmiger Basis verlängert, stumpf, bräunlich. Kapsel kreiselförmig, Deckel aus conve- xer Basis schief geschnäbelt. In Bngland und auf Rügen
10. TV- pusilla Hedw. Kleinste W. Subacaulis laete virens. Folia (et sicca) stricta, infima subulata, reliqua e basi latiore longe acutata, Capsula pyrifor-
68
CI. IV. Musci.
mis, operculo e basi connexa oblique rostellato. — Fast ohne Stengel, schön grün. Blätter, auch trocken straff, die untersten pfriemig, die übrigen aus breite- rer Basis langgespitzt. Kapsel bimförmig, aus con- vexer Basis schief geschnäbelt. Im mittl. und nördl. Europa an feuchten Orten. Bryum paludosum Linn.
— Jp. Seligeri W. et M. diff. colore sordide viridi, fol. infimis ovatis enervibus, reliquis lanceolatis apice subiüatis; capsula obovata, operculo subulato subobli- quo. Hier und da in Deutschland und der Schweiz.
— TV. tristicha Brid. diff. caule subramoso, fol. tri- stichis imbricatis lanceolato-subulatis obtusiusculis. In Germania montosa.
11. TV» verticillata Brid. Wirtel W. Caulis pro- liferationibus divisus. Folia (et sicca) stricta arrecto-
Eatula subtristicha lineari-lanceolata acuta, superiora asi serrata. Capsula oblonga, operculo subulato recto, peristomii dentibus undulosis purpureis. — Stengel durch Sprossen zertheilt. Blätter auch trocken grade, aufgerichtet abstehend, fast dreizeilig, linien-lanzett- förmig, spitz; die obern an der Basis gesägt. Kapsel länglich; Deckel pfriemig, grade; Peristomzähne wel- lig, purpurfarben. Im mittl. und siidl. Europa, Klein- Asien. Bryum verticillatum Linn. Bryum fascicula- tum Dicks. Grimmia fragilis Web. et Mohr. Coscino- don verticillatus Brid.
12. TV» acuta Hedw. Caulis proliferationibus ramo- sus fastigiatus. Fol. (et sicca) stricta patula subsecunda lauceolato-subnlata. Capsula obovata pyriformis, oper- culo subulato obliquo. — Stengel durch Sprossen ästig; oben gleich. Blätter auch trocken grade, ab- stehend, fast einseitig, lanzettförmig pfriemig. Kap- sel umgekehrt eiförmig, bimförmig, mit pfriemigen, schiefen Deckel. Bryum verticillatum Huds. Bryum filiforme Yillars. Bryum splachnoides Dicks. — TV» fastigiata Hnsch. difi. praesertim capsida obovata truncata brevi , operculo recto. In Alpibus Salisburg. Gymnostoinum subulatum Nees et Hnsch. olim. — TV» flejcuosa Bruch, diff caule fasciculato ramoso, fol. se- cundis e basi latiore lougissime subulatis subfälcatis, capsula obconica, opercido recto. In Alpib. Salisburg. et Carinth.
23. Anacalypta . Spaltmütze. Capsula ter- minalis, peristomium dentibus 16 ex intimo capsulae
O. I. Bryinae. 69
strato ortis tenuibus basi membrana conjunctis ple- rumque perforatis. Calyptra cucullaris. — Kapsel gip- felständig; Peristom von 16 Zähnen, welche aus der innern Kapselschicht entspringen, dünn und an der Basis mit einer Membran verbunden sind, auch mei- stens durchbohrt. Haube tutenförmig,
1. A . latifolia Fürnr. Breitblättrige Sp. Caulis e basi ramose fasciculatus. Fol. arcte imbricata e late ovata basi rotundata mucronata piligerave. Cap. ob- longa , operculo conico subulato obliquo. — Stengel aus der Basis büscheligt ästig. Blätter dicht dach- ziegelförmig, aus breiter Basis gerundet, stachelspi- tzig oder haartragend. Kapsel länglich, mit kegelför- migem, pfriemigen, schiefen Deckel. Auf Alpen im mittl. Europa. Weissia latifolia Schwaegr. et Auct. Coscinodon verticillatus Brid.
2. A . Starleeana Fiirnr. Starkesche Sp. Caulis subsimplex. Folia imbricata arreeto-patnla oblongo- ovata cuspidata. Capsulae operculo obtusissimo. — Stengel fast einfach. Blätter dachzieglicht, aufgerich- tet abstehend, länglich eiförmig, stachelspitzig. De- ckel der Kapsel sehr stumpf. "Hier und da im mittl. Europa. Weissia Starkeana Hedw.
3. A . lanceolata Roehling. Lanzettförmige Sp. Caulis simplex et prolifer. Folia imbricata arrecto- patula oblonga piliformi cuspidata. Capsula operculo e basi conica subulato obtuso. — Stengel einfach u. sprossend. Blätter dachzieglicht, aufgerichtet abste- hend, länglich, haarförmig stachelspitzig. Kapsel m. einem pfriemigen, stumpfen Deckel aus einer koni- schen Basis. Durch ganz Europa, nicht im nördlich- sten. Weissia lanceolata Roehl. Encatypta lanceolata Hedw. Leersia lanceolata id. Bryum lanceolatum Dicks. Coscinodon lanceolatus Brid. Yariett. A. laue, aciphylla caule simplici, fol. subovatis cuspidatis, caps. elliptica. Coscinodon aciphyllus Brid. et A. laue, connata caule prolifero, foliis longius acuminatis apice canescentibus, caps. subovata. Coscinodon connatus Brid.
4. A. caespiiosa Fiirnr, Rasen Sp. Caulis simplex prolifer subfasciculatus. Folia patula ovato- lanceolata mucronulata, pericliaetialia basi cucullata vaginante. Caps, operculo e conico subulato. — Stengel einfach,
70
CI. IV. Musci.
sprossend, fast büscheligt. Blätter abstehend, eiför- mig* lanzettlich, klein stachelspitzig , Hüllblätter an der Basis tutenförmig, scheidenartig» Kapsel mit ei- nem konisch pfriemigen Deckel. Bei Zweibrücken. Weissia caespitosa Bruch.
5. A. tophacea Fürnr. Tuff Sp. Caulis subdicho- tornus fastigiatus. Folia distantia patentia lanceolata obtusiuscula ruptinervia concolora. Caps, operculo co- liico subulato elongato* — Stamm fast gablicht ge- theilt, gleich hoch. Blätter abstehend, entfernt ste- hend, lanzettförmig, stumpflicht, mit abgebrochenem Nerven, gleichfarbig. Kapsel m. kegelförmigem, pfrie- migen, langen Deckel. In England und hier und da in Deutschland. Trichostomum lineare Smith. Tri- chostomum tophaceum Funk.
6. A . recurvirostra Fürnr. Krumdeckligte Sp. Caulis ramosus, fastigiatus. Folia conferta patulo-re- curva lanceolata acutata acutiuscula ruptinervia, infe- riora rubiginosa. Caps, operculo e basi conica subula- to incurvo. — Stengel ästig, gleich hoch. Blätter dicht, abstehend zurückgebogen, lanzettförmig, gespitzt, ab- gebrochen genervt, die untern rostfarben. Kapsel m. pfriemigem krummen Deckel, aus kegelförmiger Ba- sis. Durch ganz Europa. Bryuin recurvirostrum Dicks. Weissia curvirostra Hedw. Var. — A. r. revo - luta Brid. minor, fol. e basi latiore subulatis, oper- culo capsula oblonga multo breviori. In Alpib. et Al- pestr. — A. r. lacustAs Brid. major, caule dense ra- moso, fol. subulato - acuminatis longis apice distincte denticulatis, operculo conico subulato rectiusculo, cap- sula cylindrica vix quater breviori. Tortula lacustris Paliss. Beauv. Prope Bipontuin. — A. r . spectabilis Nees et Hnsch. caule longo, fol. apice distincte denti- culatis, operculo subulato inclinato capsula cylindrica magna duplo breviore. In irriguis Alpium. — A . r. rubiginosa N. et H. elongata, proliferando-subramosa, fol. lanceolato-subulatis apice denticulatis strictis sic- citate magis crispabilibus ferrugineis. In Alpibus. — A . r. subulata Nees et H. minor, capsula cylindrica, operculoque subulato angustis. In Alpib. — A . r. ob - tusay capsula ovato - subcylindrica, operculo conico brevi. In Alpib. — A. r. globosa , capsula subglobosa, operculo e basi latiori conico brevi. In Marchionatu Brandenburg.
24. Mielichhoferia . Mielichhoferie. Cap-
71
O. I. Bryinae.
sula termiiialis basi contracta, peristoinium dentibus 16 ex interiore capsulae Strato ortis teimibus angustis basi abrupte dilatatis. Calyptra cucullata. — Kapsel gipfelständig, au der Basis zusammengezogen ; Peri- stom mit 16 Zähnen, die aus der inuern Kapselschicht entspringen, sehr dünn, schmal und an der Basis ab- gebrochen erweitert sind. Haube tutenförmig.
1. M, nitida Hnsch. Glänzende M. Folia lanceo- lata acuta. Capsula elongata pyriformis erecta. — Blätter lanzettförmig, spitz. Kapsel lang, bimförmig, aufrecht. Auf den Salzburger und benachbarten Al- pen. Weissia Mielichhoferi Funk. Oreus Mielichho- feri. — M, elongata Hnsch. diff. fol. ovato - oblongis obtusiusculis, capsulae (in humido) nutautis obovata- pyriformis dentibus uodulosis. In Alpibus uti praece- dens.
25. Catoscopium. Schwarzkopf. Capsula terminalis, peristoinium dentibus 16 ex dtiplici capsu- lae strato ortis anguste conicis. Calyptra iuferne pe- dunculo adhaerens, parte superiore deinmn secedente campanulata. — Kapsel gipfelständig. Peristora von 16 Zähnen, die aus der doppelten Kapselschicht ent- springen und schmal konisch sind. Haube uuten an den Stiel anhäugend; der obere Theil abspringend, klockenförmig.
1. C. JXigrita Brid. Mohren Schw. Caulis detnuui fasciculato-ramosus. Folia inferiora parva ovalia me- dia lanceolata cariuata longe acutata ruptinervia. Cap- sula obovata cernua. — Stengel endlich biischeligt ästigt. Untere Blätter klein, eiförmig, mittlere lanzett- förmig, gekielt, lang gespitzt, abgebrochen genervt, Kapsel umgekehrt eiförmig, niedergebogen. Im käl- tern Europa uud auf Alpen im mittlern.
26. Eremodon. Trenn zahn. Capsula termi- ualis apophysata, peristoinum dentibus 16 robustis linea media longitudinali divisis perforatisve. Calyp- tra campanulato-venlricosa, deinuin cucullata. — Kap- sel gipfelständig, mit einem Ansatz; Peristom vou 16
72
Cl. IV. Musci.
starken durch eine helle Mittellinie g*etheilten oder durchbrochenen Zähnen. Haube klockenförmig bau- chig, endlich tutenförmig.
1. E . splachnoides Brid. Splachnuin Tr. Caulis erectus subramosus. Folia spatulata evaiiidinervia. Capsula ovata ereeta, operculo convexo acumiue brevi conico, pedunc. in apophysin obconicam iucrassato. — Stamm aufrecht, etwas ästig. Blätter löffelförmig, m. verschwindendem Ke rven. Kapsel eiförmig, aufrecht, Deckel convex, mit kurzer kegelförmiger Spitze, Stiel in einen umgekehrt kegelförmigen Ansatz verdickt. Auf den Schottischen, Salzburger und benachbarten Alpen. Weissia splachnoides Hooker. Dissodon splach- noides Grevill et Arnott. Splachnuin lingulatum Dicks. — E. longicollis Brid. diff. foi. oblongo-ovatis acuminatis denticulatis subdiaphanis , capsula longe pyriformi. In Lusitania. — j E. Rudolphianus Husch, diff. fol. oblongis nervo excurrente cuspidatis infra apicem dentatis, ped. valido, capsulae cylindricae apophysi obconica elongata, operculo convexo urnbo- liato. In Alpib. Salisburg.
27. Trematodon . Löcherzahn. Capsula ter- minalis basi in apophysin longam transiens; peristo- mium dentibus 16 e crassiore capsulae strato interiore ortis medio perforatis. Calyptra cucullata. — Kapsel gipfelständig, an der Basis in einen langen Ansatz übergehend; Peristom von 16 Zähnen, die aus der di- ckem innern Schicht d. Kapsel entspringen und in d. Mitte durchbohrt sind. Haube tutenförmig.
1. Tr. ambiguus Husch. Gemeiner L. Caulis erectus subprolifer. Folia e basi dilatata longe sub- ulata acumiue patulo. Capsula elongata apophysin an- gustam basi strumosam subaecpians. — Stamm auf- recht, fast sprossend. Blätter aus breiter Basis lang pfriemig, mit abstehender Spitze. Kapsel lang, fast so lang1 als der schmale an der Basis kropfige Ansatz, In Deutschland hier und da, auch in Brasilien. Dicra- lium ambiguum Hedw. — Tr. brevicollis Husch, diff. fol. iinbricatis o vatis cuspidatis, capsula brevi apophy- sin obconicam aequalem subaequante. In Alpib. Sa* lisburg. et vicinis.
73
O. I. Bryinae.
28. Splachnum . Schirmmoos. Capsula ter- minalis apophysata exanmilata; peristoiniuin dentibus 16 per paria compositis, linea longitudinal! exaratis, taudem reflexis. Calyptra campanulata. — Kapsel gipfelständig, mit e. Ansatz, ohne Ring*; Peristom yon 16 Zähnen, die paarweise zusammenstehen, mit einer Läugslinie bezeichnet, endlich zurückgeschlagen. Haube klockenförmig.
1. Spl. mnioides Linu. Mni umartiges Sch. Cau- lis erectus simplex. Folia lanceolata longe acutata. Capsula oblonga erecta, apophysi obconica, operculo obtuso apice proininulo. — Stengel aufrecht, einfach. Blätter lanzettförmig, lang gespitzt. Kapsel länglich, aufrecht, m. umgekehrt kegelförmigem Ansatz, stum- pfen Deckel, m. etwas vorragender Spitze. In Torf- mooren im mitth u. nördl. Europa. — Spl . urceola - tum Hedw. diff. caule subdiviso, fol. spatulatis apicu- latis aut piligeris, capsulae operculo obtuso conico. In Alpib. — Spl. JBrewerianum Hedw. diff. caule fie- xuoso subramoso, fol. supremis piliferis, capsula cylin- drica. In Cambrowallia, Scotia, Suecia.
2. Spl. FFulfenianum Schwägr. Wulfens Sch. Caulis erectus subdivisus. Folia lanceolato-liuearia obtusiuscula nervo subcoutinuo. Capsula ovata subin- clinata, apophysi obconica elongata. — Stengel auf- recht, etwas getheilt. Blätter lanzett - linieiiförmig, stumpflich, mit fast auslaufendem Nerven. Kapsel ei- förmig, etwas geneigt, Ansatz umgekehrt kegelförmig, lang. Auf den Kärnthner Alpen, in Dänemark.
3. Spl . Froclichianum Hedw. Frölich Sch. Cau- lis erectus subdivisus. Folia ovata acuta apice serrata. Caps, obovata angusta, apophysi obconica. — Stamm aufrecht, etwas getheilt. Blätter eiförmig, spitz, an d. Spitze gesägt. Kapsel umgekehrt eiförmig, schmal, Ansatz umgekehrt kegelförmig. Auf Alpen im niittl. und nördl. Europa.
4. Spl. serratum Hedw. Gesagtes Sch. Caulis erectus simplex. Folia ovate lauceolata apiculata sub apicem serrulata. Capsula oblonga, apophysi obconica^ operculo conico obtuso. — Stengel aufrecht, einfach. Blätter ei-lanzettförmig, stachelspitzig, gegen d. Spitze gesägt. Kapsel länglich, Ansatz umgekehrt kegel-
74
CI. IV, Musci.
förmig*; Deckel stumpf, kegelförmig*. Auf Alpen in der Schweiz, südl. Deutschland, Schlesien. — Spl . flagellare Bridel diff. caule flagellifero, fol. oblongis subspatulatis sub apicem obscure serratis. In Silesia. An yar. pr.
5. Spl tenue Dicks. Dünnes Sch. Caulis erectus subsimplex. Folia lanceolata spatulata apiculata ser- rulata. Capsula subcylindrica, apophysi obconica, co- lumella exserta. — Stengel aufrecht, fast einfach* Blätter lanzettförmig, spatelförmig, stachelspitzig, fein gesägt. Kapsel fast cylindrisch, mit umgekehrt ke-
§ eiförmigem Ansatz ; Säulchen hervorstehend. Auf Ge- irgen im mittl. Europa.
6. Spl. angustatum Linn. Schmales Sch. Caulis erectus subsimplex. Folia integerrima serratacpie, su- periora ovate lanceolata longe apiculata. Capsula ob- longa, apophysi subovata gibbosa, pedunculo abbrevia- to. — Stengel aufrecht, fast einfach. Blätter unge- sägt und gesägt ; die obern ei-lanzettförmig, lang sta- chelspitzig. Kapsel länglich, Ansatz fast eiförmig, höckerig, Stiel kurz. Auf Gebürgen im mittlern und nördl. Europa.
7. Spl. sphaericum Linn. Sphärisches Sch. Cau- lis erectus subsimplex. Folia laxa spatulata acurni- nata. Capsula cylindrica, apophysi globosa, operculo obtusissimo. — Stengel aufrecht, fast einfach. Blätter schlaff, spatelförmig, zugespitzt. Kapsel cylindrisch, Ansatz kugelförmig, Deckel sehr stumpf. Auf Gebir- gen im mittl. u. nördl. Europa. — Spl. ovntum Dicks. diff. caule breyi, apophysi ovata. In Britannia. — Spl. rugosum Dicks. diff. fol. ovatis mucronatis, apo- physi demuin rugosa, ped. breyi. In Scotia et Ger- man. boreali.
8. Spl. gracile Smith. Schlankes Sch. Caulis erectus simplex. Folia lanceolata angusta apice sub- serrata. Capsula oblouga, apophysi subglobosa, colu- mella apice dilatata , ped. debili apice viridulo. — Stengel aufrecht, einfach. Blätter lanzettförmig, schmal, an der Spitze etwas gesägt. Kapsel länglich, Ansatz fast kugelförmig, Säulchen an der Spitze aus- gebreitet, Stiel schwach, an der Spitze grünlich. Im mittl. u. nördl. Europa, wie viele dieser Gattung auf verfaultem Kuhmist.
9. Spl. vasculosum Linn. Gefässförmiges Sch. Caulis erectus simplex. Folia obovata obtusa integer- rima evanidinervia. Capsula cylindrica, apophysi
75
O. I. Bryinae.
ventricosa purpurea amplissima. — Stengel aufrecht, einfach. Blatter umgekehrt eiförmig, sehr stumpf, ganzrandig, in. aufhörendem Nerven. Kapsel cylin- drisch, Ansatz bauchig, purpurfarben, sehr gross." ln Schweden, Norwegen, Schottland, am Brocken,
10. Spl. ampullaceum Linn. Flaschen Sch. Cau- lis erectus subdivisus. Folia oyate lanceolata integer- rima serrataque, nervo excurrente. Capsula cylindi ica, apophysi conica. — Stengel aufrecht, getheilt. Mat- ter ei-lanzettförmig, ganzrandig und gesagt, m. aus- laufendem Nerven. Kapsel cylmdrisch. Ansatz umge- kehrt kegelförmig. Auf Torfmooren durch ganz Eur. u. das nördl. Asien.
11. Spl. luteum Linn. Gelbes Sch. Caulis erectus simplex. Folia obovata subdentata, perichaetialia pili- gera integerrima. Capsula subcylindrica, apophysi timbraculiformi planiuscula lutea. — Stengel aufrecht, einfach. Blatter umgekehrt eiförmig, etwas gezahnt, Hüllblätter ganzrandig, haartragend. Kapsel fast cy- lindrisch, Ansatz schirmförmig, etwas flach, gelb, fin Norden von Europa und Asien, — Spl. melanocaulon Schwaegr. difF. ped. nigrescente et apophysi semiglo- bosa. Kamtschat.
12. Spl. rubrum Linn. Rothes Sch. Caulis erec- tus simplex. Folia obovata, perichaetialia pilifera ser- rulata. Capsula ovata, apophysi iimbraculiformi com- vexa rubra. — Stengel aufrecht, einfach; Blatter um- gekehrt eiförmig, Hüllblätter haartragend, feingesägL Kapsel eiförmig, schirmförmig, convex, roth. Im No r- den von Europa u. Asien. Das vorige und dieses die schönsten Moose.
29. Tayloria. Taylorie. Capsula terminalla, peristomium dentibus 32 sub oriflcio insertis transver- sim striatis humidis spiraliter convolutis sub oriflcio absconditis, siccescentibus expansis. Calyptra sub« campanulata parva. — Kapsel gipfelständig; Peristom- zähne 32, unter d. Mündung eingesetzt, quer gestreift, feucht spiralförmig eingerollt tmd unter d. Mündung versteckt, trocknend aber sich ausbreitend. Haube fast klockeuförmig, klein.
1 . T . splachnoldes Hook. Splachn um artige T. Caulis erectus simplex tan dem prolifer. Folia oblonga serrata evanidiuervia. Capsula cylindrica apophy si li-
76
CI.. IV. Musci.
neari, operculo longe conico. — Stengel aufrecht, ein- fach, endlich sprossend. Blätter länglich, gesägt, mit versch windendem Nerven. Kapsel cylindrisch, m. li- niemförinigem Ansatz u. lang kegelförmigem Deckel. Auf hohen Alpen im mittl. u. liördl. Europa.
30. Systylium . Deckelträger. Capsula ter- minalis, peristomium dentibus 32 brevibus, per paria approximatis basi connatis ; operculum cum columella connatum. Calyptra campanulata. — Kapsel gipfel- ständig ; Peristomzähne 32, kurz, paarweise genähert, an der Basis verwachsen; Säulchen mit dem Deckel verwachsen. Haube klockenförmig.
1. S. splachnoides Hornsch. Splachn umartiger D. Canlis tandem ramosus. Folia conferta ovata ob- tusa abruptinervia. Capsula suberecta elongata pyri- formis, operculo conico obtuso. — Stengel endlich ästig. Blätter dichtstehend, eiförmig, stumpf, m. ab- gebrochenen Nerven. Kapsel fast aufrecht, lang, bim- förmig. Deckel kegelförmig, stumpf. Auf hohen Al- pen in Kärnthen.
31. Dryptodon. Brechzahn. Capsula termi- nalis annulata; peristomium dentibus 16, bi-plurifidis, basi connexis extus et intus transversim trabeculatis et inde conniventibus. Calyptra mitraeformis. — Kap- sel gipfelständig, geringelt; Peristom aus 16, 2- und mehrtheiligen , an der Basis verbundenen, äusserlich und innerlich quer geribbten und daher zusammennei- genden Zähnen. Haube mützenförmig.
1. Dr. patens Brid. Abstehender Br. Caulis longissimus adscendens. Folia lanceolata acutata sub- fair ata secunda. Capsula obovata; operculo rostrato, pedunculo flexuoso brevi. — Stengel sehr lang, auf- steigend. Blätter lanzettförmig, gespitzt, etwas si- chelförmig, einseitig. Kapsel umgekehrt eiförmig; Deckel geschnäbelt, -Stiel kurzbogig’. Auf Alpen m der Schweiz, den Carpathen und im Norden. Tricho- stonium patens Schwägr. Dicranum patens Smith. Fissidens patens Wahlenb. Bryuin patens Dicks.
2. Dr. saxicola Brid. Stein Br. Subaceiulis. Fo-
77
O. I. Bryinae.
lia radicalia pauca e basi amplexicauli liuearia acuta siccitate tortilia, nervo obsoleto continuo. Capsula oblonga, operculo conico subulato. — Fast ohne Stamm. Wurzelblätter wenig, aus Stammumfassender Basis linienförmig, spitz, trocken gedreht ; Nerv wenig aus-
fedriickt, ununterbrochen. Kapsel länglich, Deckel egelförmig, pfriemig. An steinigen Orten in Deutsch- land. Dicranum saxicola Web. et Mohr. Grimmia geniculata Schwägr.
3. Dr . sudeticus Bridel. Sudeten Br. Caulis ad- scendens parum ramosus. Folia imbricata lanceolata arrecto-patula siccitate incurva, superiora apice eana. Capsula ovata, operculo rostrato, ped. subincurvo fle- xuoso. — Stamm aufsteigend, wenig ästig. Blätter dachzieglicht , lanzettförmig, aufgerichtet abstehend, trocken gekrümmt; die obern an der Spitze grau. Kapsel eiförmig, Deckel geschnäbelt, Stiel etwas ge- krümmt, bogig. Auf den Sudeten. Trichostomuin sudeticum Funck.
4. Dr . acicularis Fürnr. Nadelförmiges Br. Cau- lis erectus ramosus. Folia lanceolata obtusa reflexius- cula subsecunda. Capsula erecta ovata oblonga, oper- culo aciformi. — Stamm aufrecht, ästig. Blätter lan- zettförmig, stumpf, etwas zurückgebogen, fast einsei- tig. Kapsel aufrecht, eiförmig, länglich; Deckel na- delförinig. Tn ganz Europa an feuchten Steinen. Di- cranum aciculare Hedw. Trichostomum acic. Schw. Bryum aciculare Linn« Rhacomitrium aciculare Brid.
32. Rhacomitrium . Lappenhaube. Capsula terminalis exannulata, peristomium dentibus 16, ad basin bifidis membrana reticulata nexis, a basi ad me- dium usque nodulosis. Calyptra mitraeformis. — - Kapsel gipfelständig , ohne Ring; Peristom aus 16 Zähnen, bis zur Basis zweitheilig, unten durch eine gitterförmige Membran verbunden, bis zur Mitte von der Basis knotig’, Haube mützenförmig.
1. Rh. canesccns Brid. Graues L. Caulis ramo- sus erectus. Folia arrecto-patentia lanceolata carinata apice cano dentato. Capsula erecta ovato - oblonga^ operculo conico subulato. — Stengel aufrecht, ästig. Blätter aufgerichtet abstehend, lanzettförmig, gekielt, au der Spitze grau 9 gezähnelt. Kapsel aufrecht, ei-
78
CI. IY. Musci.
förmig* länglich, Deckel kegelförmig', pfriemig. An trockenen, steinigen und sandigen Orten durch ganz Eur. Trichostomum canescens Hedw. Bryum canes- cens FLoffm. Bryum hypnoides ß Linn. — Rh . eW- coides Brid. diff. ramulis breyibus alternis obtusis, fo- liis recurvis plicatis absque apice cano. Cum pr. Tri- chostomum ericoides Schrad. Bryum hypnoides y Linn»
2. R7i. mlcrocarpon Brid. Kleinfrüchtige L. CauFis ramosus suberectus. Folia lanceolata apice cana. Capsula erecta ovata, operculo conico acutato, ped. in ramis annotinis brevi. — Stengel ästig, fast aufrecht. Blätter lanzettförmig, an der Spitze grau. Kapsel auf- recht, eiförmig* Deckel kegelförmig, gespitzt, Stiel an den jährigen Aesten kurz. Durch ganz Europa auf Felsen und an sandigen Stellen. Trichostomuin mi- crocarpuin Hedw. — Rh. obtusum Br. diff. fol. apice vix canis, operculo obtuso laevi. In Cambria, Scan- diuavAa, Harcynia, Salisburg ad rupes. Trichostomum obtusum Smith.
3. RJi. 7ieterostic7ium Brid. Einseitige L. Caulis ramosus suberectus. Folia lanceolata subsecunda* apice cano subdenticulato. Capsula ovato-oblonga, operculo oblique rostellato. — Stengel ästig, fast auf- recht. Blätter lanzettförmig, fast einseitig, in. grauer, fast gezähnelter Spitze. Kapsel eiförmig länglich* Deckel schief geschnäbelt. Durch ganz Europa an steinigen Orten. Trichostomum heterostichum Hedw.
4. R7i . Tanuginosum Brid. Wollige L. Caulis ra- mosus procumbens, rami breves laxi. Folia lanceolata subsecunda denticulata margine pellucido apice cano. Capsula oblonga, operculo acutato recto. — Stengel ästig, niederliegendj kurze ziemlich entfernte Aeste. Blätter lanzettförmig, fast einseitig, gezähnelt, mit durchsichtigem Rande u. grauer Spitze. Kapsel läng- lich, Deckel gespitzt, grade. Iii ganz Europa, in N. America bis Melyillesinsel , am Cap. Trichostomum lanuginosum Hedw. Brym hypnoides Linn. Bryum canescens Web.
5. Rh, fasciculare Brid. Biiscjieligte L. Caulis ramosus procumbens* rami brbves conferti. Folia lanceolata patula, margine revolutö. Capsula oblonga, operculo conico subulato. — Stenfel ästig, niederlie- gend, Aeste kurz, dicht. Blätter lanzettförmig, ab- stehend* mit zurückgerolltem Rande. Kapsel länglich; Deckel kegelförmig, pfriemig. In Europa auf Gebir-
O. I. Bryinae. 79
gen nnd im nördl. Europa. Trichostomnm fasciculare Hedw. Bryum hypnoides ß Liiin.
6. jR //. aquaticum Brid. Wasser L. Caulis ramo- , sns procumbeiis. Folia laxe imbricata patenti-recur- viuscula ovate lanceolata acuta. Capsula oblonga, oper- culo conico subulato. — Stengel ästig, niederliegend. Blätter schlaff dachzieglicht, abstehend, etwas zurück- gebogen, ei-lanzettförmig, spitz. Kapsel länglich, De- ckel kegelförmig, pfriemig. ln Bächen in Gebirgen durch ganz Europa. Dicranum aquaticum Roth. Di- cranum axiculare ß Smith.
33. Ptychomitrium. Faltenhaube. Capsula tenninalis, peri Storni um dentibus 16 sub orificio cap- sulae insertis approximatis basi subconnexis absque trabeculis nodulisque. Cal. plicata campanulata. — Kap- sel gipfelständig, Peristom aus Zähnen, die unter der Mündung d. Kapsel entspringen, genähert u. an d. Ba- sis fast verwachsen sind; ohne Querribben und Kno- ten. Haube gefalten, klockenförmig.
1. Pt. polyphyllum Fürnr. Yielblättrige F. Cau- lis ramosus, rami incrassati. Folia lanceolata paten tia serrata, siccitate contorta. Capsula oblonga erecta, operculo conico subulato. — Stengel ästig. Aeste ver- dickt. Blätter lanzettförmig, abstehend, gesägt, tro- cken gedreht. Kapsel länglich, aufrecht, Deckel ke- gelförmig, pfriemig. In Britannien, der Schweiz, d. Pyrenäen. Bryum polyphyllum Dicks. Dicranum pol. Smith. Trichostomum pol. Schwägr.
34. Cinclidotus. Gitterzahn. Capsula termi- nalis, peristomium dentibus 16 profunde 2—4 fidis, cruribus supra basin anastomosanti - cancellatis, sicci- tate spiraliter contortis. Calyptra mitraeformis. — Kapsel gipfelständig, Peristom aus 16, tief 2 — 4spalti- gen Zähnen, die Schenkel über der Basis anastomosi- rend gitterförmig, trocken spiralförmig gedreht. Haube mützenförmig.
I. C. fontinaloides Brid. Fontin alis G. Caulis ramosus fluitans. Folia oblongo-lanceolata margine
80
CI. IV. Musci.
asperiuscula. Capsula ovata operculo conico subobli- quo, ped. brevissimo. — Stengel ästig*, fliessend. Blätter länglich lanzettförmig, am Rande etwas scharf. Kapsel eiförmig, Deckel kegelförmig, etwas schief; Stiel sehr kurz. In Quellen, Bächen und Flüssen von ganz Europa. Fontinalis minor Linn. Trichostomuin fontinaloides Hedw.
35. JDicranum . Gabelzahn. Capsula termina- lis, peristomium dentibus 16 ad medium 2— 3fidis, cruribus parallelis introrsum trabeculatis. Caljptra cucullaris. — Kapsel gipfelständig, Peristom aus 16, bis in die Mitte 2— 3theiligen Zähnen, mit parallelen Schenkeln, die nach innen Querballten haben. Haube tutenförmig.
1. D. cerviculatum Hedw. Kröpfiger G. Caulis erectus Simplex. Folia e basi latiuscula lanceolata acutata subsecunda euervia. Capsula ovata subobliqua, apophysi exigua, operculo oblique subulato. — Sten- gel aufrecht, einfach. Blätter aus breiter Basis lan- zettförmig, gespitzt, fast einseitig, ohne Nerven. Kap- sel eiförmig, etwas schief, mit einem kleinen Ansatz, Deckel schief, pfriemig. In Gebirgen des mittl. und nördl. Europa. Oncophörus Brid. ob apophysin. — D, flavidum Swartz. differt ped. magis flexuoso pallido, capsula magis oblonga vix inaequali, operculo longius rostrato. In Eur. bor.
2. I). pusillum Hedw. Kleiner G. Caulis brevis- simus simplex. Folia arrecta capillaria euervia. Cap- sula ovata suberecta, apophysi minima, operculo longe et oblique rostrato. — Stengel sehr kurz, einfach. Blätter aufgerichtet, haarförmig, ohne Nerven. Kap- sel eiförmig, fast aufrecht, Ansatz sehr klein, Deckel lang und schief geschnäbelt. Auf sandigem Boden im mittl. u. nördl. Europa; bei Berlin zuerst von Willde- now gefunden.
3. D . falcatum Hedw. Sichelförmiger G. Cau- lis erectus simplex divisusque. Folia e basi latiore linearia falcata secunda, nervo valido. Capsula sub- pyriformis basi strumulosa, operculo oblique rostrato. — Stengel aufrecht, einfach und getheilt. Blatter aus einer breiten Basis linienförmig, sichelförmig, einsei- tig, mit starkem Nerven. Kapsel fast bimförmig, an
81
O. I. Bryinae.
der Basis mit e. kleinen Kropf, Deckel schiefschnä- blicht. Auf Gebirgen im mittl. Europa. — D. Starleii Web. et Mohr. diff. statura duplo majori, fol. evani- dinerviis, capsula subcylindrica. Cum pr
4. U. strumiferum Schwagr. Kropfiges G. Cau- lis erectus ramosus. Folia lineari-subuiata tortilia. Capsula subpyriformis basi strumosa cernua tandem striata, operculo rostrato incurvo. — Stengel aufrecht, ästig. Blatter linienförmig pfriemig, gedreht. Kapsel fast bimförmig, an der Basis kropfig, niedergebogen, endlich gestreift, Deckel geschnäbelt, krumm. Auf Gebirgen in ganz Europa. Bryum strumiferum Dicks. Fissidens str. Hedw. Oncophorus str. Bridel. Yar. sec. Bridel capsula basi vix strumosa. — D . polycar - pum Schwagr. diff. capsula suberecta basi yix stru- mosa. Cum pr. Bryum polycarpum Hoffrn. Fissidens polycarpos Hedw.
5. JJ. virens Hedw. Grüner G. Caulis erectus ra- mosus. Fol. e basi vaginante lineari-subuiata margine denticulata recurva, sicca subcontorta. Capsula ovata cernua basi strumulosa; operculo curvirostri. — Sten- gel aufrecht, ästig. Blätter aus einer scheid igen Ba- sis, linienförmig pfriemig, am Rande gezähnelt, zu- riickgebogen, trocken etwas gedreht. Kapsel eiför- mig, niedergebogen, an der Basis kleinkröpfig, De- ckel krummschnäblicht. .Auf Gebirgen im mittl. und liördl. Europa. — D, Wahlen}) er gii Brid. diff. foliis distantibus patentissimis flexuosis non denticulatis, capsula tandem striata. In Europa boreali. D. virens Wahlenberg.
6. D, squarrosum Hedw. Sparriges G. Caulis erectus subramosus. Folia complicata ovate lanceolata obtusiuscula imbricalo-recurva. Capsula ovata subcer- nua basi obsolete strumulosa, operculo conico breviro- stri. — Stengel aufrecht, etwas ästig. Blätter gefal- tet, ei-lanzettförmig, stumpflich, dachzieglicht zuriick- gebogen. Kapsel eiförmig, etwas niedergebogen, an der Basis wenig kröpfig, Deckel kegelförmig, kurz-^ schnä blicht. Auf Alpen in ganz Europa. Bryum pel- lucidiun ß Linn. Bryum palustre Dicks.
7. Z). glaucum Hedw. Graues G. Caulis erectus ramosus fragilis. Folia dense iinbricata arrecta lan- ceolata canaliculata enervia. Capsula cernua ovato-ob- longa basi antice tumidiuscula , operculo curvirostri acutissimo. — Stengel aufrecht, ästig, zerbrechlich. Blätter dicht dachzieglicht, aufgerichtet, lanzettlich,
Willdenow’s Grundriss. IV. Th. 0
82
C. IV, Musci.
rinnig, nervenlos. Kapsel niedergebogen, eiförmig länglich, an der Basis vorn etwas hervorstehend, De- ckel krummschnäblicht, sehr spitz. Ueberall an un- fruchtbaren Stellen durch ganz Europa, im nördlichen Asien, Teneriffa und d. Antillen.
8. 1). scoparium Hedw. Besen G. Caulis adscen-
dens ramosus. Folia secunda subulata carinata obs- cure serrulata, perichaetialia vaginantia, iuteriora cri- nita. Capsula cernua oblongo-cylindrica , operculo ro- strato.— Stamm aufsteigend, ästig. Blätter einseitig, pfriemig, kielförmig, wenig fein gesägt, Hüllblätter scheidenförmig, die innern haarförmig. Kapsel etwas schief, länglich cylind risch, Deckel geschnäbelt. Durch ganz Eur., in N. America bis Melvilleinsel, in Africa und Nepal. Bryuin scoparium Linn. — 1), majus
Schwägr. diff. fol. latioribus argute serratis apicem versus explanatis, pedunculis pluribus. Cum praec. D. polysetuin Brid. — D. rugosum Schwägr. diff. a D. majori fol. rugulosis nee planis. Cum pr. D. poly- setum Swartz. D. undulatum Smith. — ZI. congestum Schwägr. diff. fol. supremis congestis augustioribus, perichaetialibus internis longe acutatis. In Alp. Eur. med. — D. longirostrum Schwägr. diff. praeserlim operculo longe rostrato. Cum pr. D. fuscescens Smith. D. rupestre Brid. — D. fleocicaule Brid. diff. caule elongato flexuoso, capsula ovata, operculo longirostri. In Alpib. German, austral. et Helvetiae. D. fusces- cens Hornsch.
9. 1 ). Schraderi Schwägr. Schräders G. Caulis erectus ramosus. Folia conferta lanceolala obtusius- cula undulata subsecunda vix serrulata, perichaetium parvum immersum. Caps, ovato-oblonga cernua, oper- culo rostrato. — Stamm aufrecht, ästig. Blätter ge- drängt, lanzettlich, stumpflich, gewellt, fast einseitig, kaum gesägt; Hülle klein und versteckt. Kapsel ei- förmig länglich, niedergebogen , Deckel geschnäbelt. Im nördlichen und gebirgigten Europa. D. undula- tum Schrad.
10. Z>. spurium Hedw. Uuächtes G. Caulis erec- tus ramosissimus. Folia ovato-lanceolata superne con- fertiora patulo-arrecfa, superiora apice crispescentia. Capsula cernua cylindrica arcuata, operculo e basi co- liico longe rostrato. — Stengel aufrecht, sehr ästig. Blätter ei-lanzettlich , nach oben dichter, abstehend aufgerichtet, die obern an der Spitze etwas kraus. Kapsel niedergebogen , walzenförmig, gebogen; De-
83
O. I. Bryinae.
ekel ans kegelförmiger Basis lang geschnäbelt. An unfruchtbaren Orten in ganz Europa und in N, Amer.
11. D. flagellare Hedw. Ranken G. Caulis erec- Ins flexuosus ramosus flagellifer. Folia lineari-sub- ulata secunda suberispula. Capsula erecta cylindrica, operculo longirostri. — Stengel aufrecht, gebogen, ästig, mit Ausläufern. Blätter linienförmig pfriemig, einseitig, etwas kraus. Kapsel aufrecht, cylindrisch; Deckel mit langem Schnabel. In ganz Europa und N. America.
12. D. heteromaüum Hedw . Einseitiger G. Cau- lis erectus flexuosus ramosiusculus. Folia capillacea secunda. Capsula subcernua, operculo rostellato, peri- stomii dentium cruribus longis inaequalibus. — Sten- gel aufrecht, gebogen, ziemlich ästig. Blätter haarför- mig, einseitig. Kapsel etwas niedergebogen, geschnä- belt, Peristomzähne m. ungleichen, langen Schenkeln.
| In ganz Europa. Bryuin heteromallum Linn. — 2>.
; caducum Brid diff. fol. deciduis, capsula cernua cylin- drica hinc compressa, operculo tenuissime rostrato. In Europa media. D. interruptum Hedw. — U. cur - vatum diff. caule adscendeute simplici, fol. e latiori basi subulatis, capsula erecta subinaequali , peristomii dentium cruribus aequalibus. In Germania et Britan- liia. — U. subulatum Hedw. diff. fol. e basi latiori longissime subulatis subsecundis, capsula cernua. In Europa media et boreali. D. secundum Swartz. — 2>. interruptum Smith, diff. caule ramoso, foliis siccitate valde crispis interrupte secundis, capsula erecta. In Europa e mediae Alpib.
13. D, longifolium Hedw. Langblättriger G. Caulis erectus subsiinplex. Folia capillacea cana ligu- lata longissima secunda eneryia tenerrime serrulata. Capsula erecta oblonga arcuata, operculo subulato. — Stengel aufrecht, fast einfach. Blätter haarförmig, rinnig, sehr lang, einseitig, ohne Nerven, sehr zart gesägt. Kapsel aufrecht, länglich, gekrümmt; Deckel pfriemig. Im mittl. u. nördl. Europa auch im nördl. America. D. elongatum Scliwägr. diff. caule fle- xuoso fastigiato-ramoso, fol lanceolatis longe acutatis apice subdenticulatis subsecundis siccitate conniventi- bus, capsula cernua ovata. — In Alpibus Eur. med. — j Ö. Seligem Brid. diff. fol. confertis lanceolatis sub- ulatis nervo obsoleto integerrimis patentibus, supremis subsecundis, opercido rostellato. In Comitatu Glatz. D. rupestre W. et Mohr. — D • sudeticum Schwaegr.
6 4
84 CI. IV. Musci.
diff caule fastigiato-ramoso, capsula cenma elongata. In Sudetis.
14. D. vnrium Hedw. Veränderlicher G. Gau- lis suberectus ramosiusciilns. Folia lanceolata carinata subulataqiie directioue varia, capsula ovata ut pluri- muiii cernua; operculo rostrato suboblicpio. — Sten- gel fast aufrecht, etwas ästig. Blätter lanzettförmig, gekielt und pfriemig, mannichfaltig gerichtet. Kapsel eiförmige meistens niedergebogen ; Deckel geschnä- belt, etwas schief. Durch ganz Europa, in Asien \u America. Bryum simplex Linn. Varietates : A. gra- ciley caule gracili, fol. longioribus acutioribus, capsula falcata. In Hibernia» B. geniculatum , caule basi nudo. In Helvetia. C. mammittare , caule simplicissimo, cap- sula ovata, operculo conyexo apiculo parvo In Helve- tia. D. luridum , fol. subsecundis subuiatis strictis, co- lore lurido, capsula cernua. ln Britannia, Sabaiulia^ J Vallesia. — D . rigidulum , Swartz. Hedw. diff. caule simplici tandem innovante, fol. e basi latiuscula sub- ulatis rigidiusculis. In Europa media et boreali. Yar. ' callistoma diff. habitu teneriore, fol. vix secundis. Inil Britannia. — />. rufescens Swartz. diff. caule simplici, ,1 fol. setaceis subserrulatis, capsula erecta urceolata. IuJ Britannia, Germania boreali.
15. D . pellucidum Hedw. Durchscheinenderr
G. Caulis erectus ramosus. Folia e basi vaginantee lanceolata obtusa subintegerrima recurva siccitate cris- pula. Capsula ovata cernua, operculo conico rostrato. — Stengel aufrecht; ästig. Blätter aus einer scheidi- gen Basis lanzettförmig, stumpf, fast ganzrandig, zu-- riickgebogeu , trocken kraus. Kapsel eiförmig, nie- dergebogen; Deckel kegelförmig, geschnäbelt. In ganz^ Europa. Bryum pellucidum Linn. — I). gracilescens
Schwaegr. diff. caule graciliori, fol. longioribus an- gustioribus reflexiusculis, capsula erecta operculo Ion- giore. In Alpib. Europae mediae. Yar. flavescens caule Savescente. D. flavescens Smith. In Scotia. — D . alpe sire Wahlenb. diff. caule humiliore, fol. linearibus pateiiti-reflexiusculis, capsula erecta. In Lapponia.
16. I). Schreberi Hedw. Schrebers G Caulis erectus simplex tandem prolifer. Folia e basi dilatata longe subulata siccitate crispa. Capsula cernua; oper- culo conico rostrato. — Stengel aufrecht, einfach, endlich sprossend. Blätter aus einer breiten Basis lang pfriemig; trocken kraus. Kapsel niedergebogen, Deckel kegelförmig, geschnäbelt. In ganz Europa,
85
O. I. Bryinae.
auch in Camtsehalka und am Cap. Bryum crispum Schreb. — D . crispum Swartz. diff. caule flexuoso, capsula erecta, operculi acumine longissimo. In Eur, boreali.
17. D, montanum Hedw. Be.rj G- Caulis erectus ramosus. Folia e basi iatiuscula lineari-danceolata acu- tata siccitate crispa. Capsula cernua oblonga, operculo conico rostrato. — Stengel aufrecht, ästig. Blätter aus einer ziemlich breiten Basis linien - lanzettförmig, ge- spitzt, trocken kraus. Kapsel niedergebogen, länglich; Deckel kegelförmig, geschnäbelt. Auf Gebirgen in Deutschland, Schweden, Schottland. — D . Scotiä - num Turn. diff. fol. subserratis, capsula subcylindrica subinclinata, operculo longirostri. In Britannia,
18. D. strictwn Schwaegr. Aufrechter G. Cau- lis erectus ramoso-fastigiatus. Folia arrecta lanceolata acutata rigida. Capsula erecta cylindrica, operculo conico subulato recto. — Stengel aufrecht, gleichhoch ästig. Blätter aufgerichtet, gespitzt, steif. Kapsel aufrecht, cylind risch; Deckel kegelförmig, pfriemig, grade. In Wallis in der Schweiz. Schleicher. — D . Sphagni Wahlenb. diff. caule siinplici, fol. enerviis mucronatis subsecundis, capsula cernua. In Groenlan- dia, Lapponia, monte Snowdon Cambriae, Sphagnum alpinum Liun.
19. I). fleocuosum Hedw. Gebogener G. Caulis erectus subdivisus. Folia e basi Iatiuscula capillacea subenervia, pedunculo pallido flexuoso. Capsula ovata sicca sulcata, operculo recto cuspidato, — Stengel aufrecht, etwas getheilt. Blatter aus einer etwas breitem Basis haarförmig, fast ohne Nerven; Stiel blass, hin- und hergebogen. Kapsel eiförmig, trocken gefurcht, Deckel grade, kurz gespitzt. In ganz Eu- ropa, doch nicht im hohen Norden. Bryum flexuo- sum Linn. Campylopus flexuosus Brid. Calyptra basi ciliata. — D. pyriforme Schultz, diff. fol. basi angu- stioribus vix enerviis, ped. arcuato cum capsula intra folia abscondito, capsula obovata laevi castanea , oper- culo sensim acutato nec subito, ln Duc. Megop,
20. D. drratum Hornsch. Gekrauster G. Caulis erectus ramosus. Folia lineari-lanceolata nervata sic- citate cirrata. Capsula ovata lineata sicca sulcata. — Stengel aufrecht, ästig. Blätter linieii-laiizettförmig, genervt, trocken gelockt. Kapsel eiförmig, liniirt, tro-
I cken gefurcht. Auf d. Kärnthner Alpen«
86
CI. IY. Musci
36. Ceratodon . Hornzahn. Capsula terminalis annulata, peristomiiun dentibus 16 ad J 2— 3fidi$, ex- trorsum trabeculatis et basi traberculis connexis. Ca- lyptra cucullaris. — Kapsel gipfelständig , geringelt, Peristoin aus 16 Zähnen, die bis auf | 2 — 3 fach ge-* Spalten sind, auswendig Querbalken haben und an d. Basis durch Querbalken verbunden sind. Haube tu- tenformig,
1. C. purpur eus Brid. Purpurfarbener H. Cau- lis erectus dichotome ramosus. Folia lanceolato-linea- ria carinata, sicca contorta. Capsula subcernua tan- dem sulcata, operculo conico subincurvo brevi, ped. e dichotomia caulis. — p Stengel aufrecht, zweitheilig ästig. Blätter lanzett- linienförmig, trocken gedreht. Kapsel wenig gebogen, endlich gefurcht, Deckel ke- gelförmig, etwas krumm, kurz; Stiel aus d. Gabelung* der Aeste. Durch ganz Europa und überall im Nor- den. Mnium purpureum Linn. — C. Celsii Brid. (var.) diff. caule brevissimo simplici, capsula magis cernua basi scroftilosa In borealibus. Dicranum Celsii Hedw. — C. intermedius Br. (var.) diff. caule ramosiusculo, fol. summis valde crispescentibus, operculo exacte co- nico. In subalpinis. Dicranum iutermedium Hedw. — C . bipartitus Br. (var.) diff. caule bifido breviore, fol. dense confertis, ped. brevibus. In aridioribus freq. . Dicranum bipartitum Smith — C, papiüosus Br. (var.) diff. dentibus peristomii ad basin usque fissis. In Soc- tia. Trichostomum papillosum Smith. — (7. Saussu -
rianus Br. (var.) diff. gracilitate, operculo exacte co- nico perbrevi.. In Alpibus Sabaudiae.
37. Trichostomum . Ha arm und. Capsula ter- minalis, peristomium dentibus 16 ad basin usque 2-3-4 fidis non trabeculatis interdum nodulosis semper rec- tis. Calyptra cucullaris. — Kapsel gipfelständig, Pe- ristom aus 16 Zähnen, die his auf d. Basis 2-3-4 thei- lig sind, nie Querbalken, zuweilen kleine Anschwel- lungen haben, und immer aufrecht stehen. Haube miitzenformig.
1. Tr. tortile Schwaegr. Gedrehter H. Caulis
87
O. I. Bryinae.
simplex. Folia e basi latiuscula lanceolala subulata subsecunda tortilia nervata. Capsula elongata, oper- culo couico obtuso. — Stengel einfach. Blätter aus breiterer Basis lanzettförmig, pfriemig, fast einseitig, gedreht, genervt. Kapsel lang, Deckel kegelförmig, stumpf. Im nördl. u. östl. Europa. Dicranum tortile Schrad.
2. Tr. pallidum Hedw. Blasser H. Caulis erec- tus simplex. Folia subulato-capillaria. Capsula erecta subcylindrica, operculo obtuse conico. — Stengel auf- recht, einfach. Blätter pfriemig - haarförmig, Kapsel aufrecht, fast c ylindrisch ; Deckel stumpf, kegelförmig. Im inittl. Europa, Asien und N. America. Bryurn pal- lidum Schreb.
3. Tr. fleocicaule Fiimr. Gebogener H. Caulis erectus subramosus flexuosus. Folia lanceolata sub- ulata subsecunda. Capsula erecta subcylindrica, oper- culo conico acuto obliquo. — Stengel aufrecht, etwas ästig, gebogen. Blätter lanzettförmig, pfriemig, etwas einseitig, Kapsel aufrecht, fast cylindrisch; Deckel kegelförmig, spitz, schief* Auf Gebirgen im mittlern Europa. Floerke. Cynodontium flexicaule Schwaegr. Didymodon flexicaulis Wahlenb. Brid.
4. Tr. pusilluvi Hedw. Kleinster H. Caulis erec- tus simplex. Folia ex ovata basi subulata. Capsula erecta oblonga, operculo oblique rostrato. — Stengel aufrecht, einfach. Blätter aus einer eiförmigen Basis pfriemig. Kapsel aufrecht, länglich; Deckel schief ge- schnäbelt. Durch ganz Europa. Didymodon pusillus Hedw.
5. Tr. rigidulum Smith. Steifer H. Caulis erec- tus ramosus. Folia lanceolata cuspidata rigidula. Cap- sula erecta oblonga, operculo suhulato incurviusculo. — Stengel aufrecht, ästig. Blätter lanzettförmig, sta- chelspitzig, etwas steif. Kapsel aufrecht, länglich, Deckel pfriemig, etwas krumm. Im inittl. u. nördl. Europa. Didymodon rigidulus Hedw.
38. Cynodontium. Spitzzahn. Capsula ter- minalis, exannulata, peristomium dentibus 16 aut 32 per paria approximatis trabeculatis. Calyptra cuculla- ris. — Kapsel gipfelständig ohne Ring; Peristomzähne 16 oder 32 paarweise genähert, m. Querbalken. Haube tutenförmig.
88
Cl. IV. Musci.
1. C. inclinatus Hedw. Geneigter Sp. Caulis erectus e basi subramosus. Folia disticha semivagi- nantia lineari-subulata. Capsula ovata inclinata, oper- culo oblicpie couico. — Stengel aufrecht, von d. Ba- sis etwas ästig. Blätter in zwei Reihen, halbschei- denartig, linienförmig pfrieinig. Kapsel eiförmig, geneigt; Deckel schief kegelförmig. Auf Alpen im inittl. in Wäldern im nördl. Europa. Didymodon in- clinatum Swartz. Swartzia inclinata Hedw. Peri- stomzähne 16,
2. C. longirostris Martins, Langschnäblichter Sp. Caulis erectus ramosus tandem denudatus, Folia subsecunda canaliculata capillaria subintegerrima ca- duca. Capsula erecta oblonga, operculo subulato^ ped. flexuoso. — Stengel aufrecht, ästig, endlich nackt« Blätter fast einseitig, rinnenförmig, haarartig, fast ganzrandig, abfällig. Kapsel aufrecht, länglich, De- ckel pfrieinig ; Stiel gebogen. Im mittl. Europa auf Bergen. Didymodon longirostris Schwaegr. Peristom- zähne 32.
3. C. obscurus Fürnr. Dunkelgrüner Sp. Cau- lis ramosus fastigiatus. Folia densa lineari-lanceolata, nervo continuo, siccitate contorta. Capsula erecta ob- longa subinaequalis, operculo conico oblique rostrato. Stengel m. gleich hohen Aesteu. Blätter dicht, linien- lanzettförmig, m. durchlaufendem Nerven, trocken ge- dreht. Kapsel aufrecht, länglich, etwas ungleich, m. einem kegelförmigen, schief geschnäbelten Deckel. In Steiermark. Didymodon obscurus Kaulf. Schwägri- chen. Peris tomzahne 32.
39. ^Didymodon . Doppeltzehn. Capsula ter- ininalis, peristomium dentibus 16 aut 32 per paria ap- proximalfis teneris non trabeculatis. Calyptra cuculla- ris. — Kapsel gipfelständig ; Peristom mit 16 oder 32 Zähnen, paarweise genähert, zart, ohne Querbalken. Haube tutenförmig.
1. _D. capittaceus Hedw. Haarförmiger D. Cau- lis erectus subsimplex. Folia disticha semivaginautia lineari-lanceolata. Capsula erecta subcylindrica, oper- culo oblique conico, — Stengel aufrecht, fast einfach, Blätter zweireihig, halb scheidenartig, linien-lanzett- förmig, Kapsel aufrecht, fast cylindrisch; Deckel schief kegelförmig. Im ganzen Norden. Mnium ca-
O. I. Bryinae. 89
pillaceum Linn. Brymn capillaceuin Dicks. Swartzia capiUacea Hedw.
2. JJ . irifarius Heclw. Dreireihiger D. Canlis erectus ramosus. Folia trifaria lanceolata subulata ca- rinata. Capsula erecta ovata, operculo oblicpie conico. — Stengel aufrecht, ästig. Blätter dreireihig, lanzett- förmig, pfriemig, gekielt. Kapsel aufrecht, eiförmig; Deckel schief kegelförmig In Schweden, Britannien, auf d. Melvilleinsel. Swartzia trifaria Hedw.
3. D . homomallus Hedw. Einseitiger D. Canlis erectus gubsimplex. Folia e basi lanceolata capillaria secunda. Capsula erecta oblonga, operculo conico obli- quo. — Stengel aufrecht, fast einfach. Blätter aus einer lanzettförmigen Basis, haarförmig, einseitig. Kapsel aufrecht, länglich ; Deckel kegelförmig, schief. An waldigen, sandigen Orten durch ganz Europa. — JD. heteromallus diff. caule elatiore Bexuoso filiformi sub apicem innoyante, fol, subsecundis breyioribus, capsula operc. recto obtusiusculo. Cum pr. Weissia heteromalla Hedw.
4. />. glaucescens Hedw. Bläulicher D. Caulis erectus subramosus, Folia lanceolata acutata glauces- ceulia. Capsula oblonga, operculo oblique conico. — Stengel wenig ästig. Blätter lanzettförmig, gespitzt, etwas graublau. Kapsel länglich, Deckel schief ke- gelförmig. Auf Gebirgen im mittl. n. liördl. Europa, Trichostomum glaucescens Hedw.
40* Desmatodon . Band zahn. Capsula termi- nalisj peristomium dentibus 16 ad basin usque bifidis non trabeculatis, humidis in conum conyergentibus, sic- cis inflexis. Calyptra cucullaris. — Kapsel gipfel- ständig; Peristomzähne 16 bis zur Basis zweitheilig, nicht mit Querbalken, feucht in einen Kegel zusam- mengebogen, trocken einwärts gebogen, Haube tu- tenförmig.
1. D, latifolius Brid, B rei tblät tr iger B. Cau- lis erectus simplex longiusculus. Folia ovata oblon- gave concava pilobrevi. Capsula erecta oblonga^ oper- culo obtuse subulato. — Stengel aufrecht, einfach, ziemlich lang, Blätter eiförmig oder länglich, concav, mit einem kurzen Haar. Kapsel aufrecht, länglich, Deckel stumpf pfriemig. In ganz Europa, N. Ame-
90
CI. IV. Musd
rica, Grönland und Camtschatka Dicranum latifolinm Hedw. Trichostomum latifolinm Schwägr. — 2>. bre- vicaulis Brief, diff. caule brevissimo, fol, longe pilife- ris, capsula ovata. In Scotia. Brym piliferum Dicks. Trichostomum piliferum Hooker.
2. D, ourtus Brid. Abgestutzter B. Caulis bre- vissimus Simplex, Folia alterna lanceolata. Capsula erecta cylindrica, operculo conico subobliquo, peristo- mii dentibus subtortilibus. — Stengel sehr kurz, ein- fach. Blätter wechselnd, lanzettförmig. Kapsel auf- recht, cylindrisch; Deckel kegelförmig, etwas schief; Peristom zähne etwas gedreht. In Schweden u. Däne- mark. Barbula curta Hedw. Tortula curta Schwägr,
41. Barbula, Bartmund. Capsula terinina- lis, peristomium dentibus 16 — 32 filiformibus superne spiraliter convolutis basi membrana brevissima nullave cohnexis. Calyptra cucullaris. — Kapsel gipfelstän- dig; Peristomzähne 16—32, fadenförmig, oben spiral- förmig zusammengedreht, an der Basis m. einer kur- zen oder gar keinen Membran verbunden. Haube tu* tenförmig.
1. B. rigida Hadw. Steifer B. Caulis simplex. Folia oblonga apice ro tun dato reflexa margine involu* ta eueryia. Capsula erecta oblonga, operculo oblique conico. — Stengel einfach. Blätter länglich, an der Spitze gerundet, zurückgebogen, am Rande eingewi- ckelt, Herrenlos. Kapsel aufrecht, länglich, Deckel schief kegelförmig. In ganz Europa. — B. aloides Fürnr. diff caule ramoso, fol. mucrone paryo denticu- lato, operculo rostrato, peristomii dentibus subrectis. In Anglia, Germania hinc inde. — B, vermiculata diff. fol. linearibus siccitate yalde contortis, capsulat cylindrica longiore, peristomii dentibus paruin tortis. In Lusitania. Trichostomum Barbula Schwägricheu.
2. B, gracilis Schwaegr. Schlanker B. Caulis adscendens subsiinplex. Fol. ovata acuminata concava stricta, humida subpatula, Capsula oblonga, operculo conico obtusiusculo subincurvo. — Stengel aufstei- gend, fast einfach. Blätter eiförmig, zugespitzt, con- cav, straff, feucht etwas abstehend. Kapsel länglich; Deckel kegelförmig, etwas stumpf, etwas gekrümmt. Im mittl. u. südl. Europa.
01
O. I. Bryinae.
8. B. chloronofus Brid. Griinriickiger B. Cau- lis subsimplex brevissimus. Folia imbricata ovata concava pellucida longe pilifera, nervo latissimo ab- rupto. Capsula subcylindrica, operculo conico subula- to. — Stengel fast einfach, sehr kurz. Blätter dach- zieglicht, eiförmig, concav, durchsichtig, lang haartra- gend, in. sehr breitem abgebrochenem Nerven. Kapsel fast cyJindrisch; Deckel kegelförmig, pfriemig. Auf Gebirgen im warmem Europa.
4. B. muralis Hedw. Mauer B. Caulis subramo- sus. Folia oblonga longe pilifera. Capsula erecta sub- cylindrica, operculo conico subulato. — Stengel etwas ästig. Blätter länglich, lang haartragend, Kapsel auf- recht, fast cy lindrisch; Deckel kegelförmig, pfriemig. Ein gemeines Moos, in allen Welttheilen vorkommend. Var, rupestris caul. ramosiore, fol. ovato-oblongis. In rupestribus. Var. Goettingensis capsula ovato-oblonga. — B . aestiva Schultz, difr. caule brevissimo, fol. longe linearibus breviter piliferis, capsula angustiore, oper- culo magis elongato. In muris per totam Eur.
5. B . cuneifolia Web. et Mohr. Keilförmiger B. Caulis brevissimus subsimplex. Folia ex ovata basi longe acutata concava mucronata, Capsula oblonga operculo brevirostri. — Stengel sehr kurz, fast ein- fach. Blätter aus eiförmiger Basis lang gespitzt, con- cav, stachelspitzig. Kapsel länglich, Deckel kurz- schnablig. In Britannien. Bryum cuneifolium Dicks. Tortula cuneifolia Hook.
6. B. Schultziana Fiirnr. Schultzens B. Caulis brevis subsimplex. Folia lanceolata margine siibun- dulata humida reflexo-patula. Capsula erecta cylin- drica, operculo subulato breviuscnlo. — Stengel kurz, einfach, Blätter lanzettförmig, am Rande etwas ge- wellt. frisch zurück gebogen abstehend. Kapsel auf- recht, cylindrisch; Deckel pfriemig, sehr kurz. In N, Deutschland. Barbula brevicaulis Brid. — B . obtu - sifolia Schwaegr. diff. fol. oblongis obtusis margina- tis patulis siccitate incurvis. In Germania boreali et Helvetia.
7. B. acuta Brid. Spitzer B. Caulis erectus ra- inosus, ramis acutis. Folia ovate lanceolata acutissima siccitate appressa, superiora perichaetialiaque longe acutata. Capsula erecta oblonga, operculo conico sub- ulato. — Stengel aufrecht, ästig, mit spitzen Aesten. Blätter ei - lanzettförmig , sehr spitz, trocken ange- driickt; die obern und Hüllblätter lang gespitzt. Kap-
92
CI. IV. Musci.
sei aufrecht, länglich; Deckel kegelförmig, pfrlemig. Im inittlern und wärmern Europa. — B, fastigiata Hornsch. diff. caule ramosissimo fastigiato debili, fol. apiculatis, pedunculis spurie lateralibus. In Alpibus.
8. B, fallaoc Hedw. Trügerischer B. Caulis ramosissimus. Folia e basi latiore lineari - lanceolata acuta carinata reflexa siccitate contorta. Capsula ob- longa, operculo oblique rostrato aequali. — Stengel sehr ästig. Blätter aus breiter Basis linien- lanzettförmig, spitz, gekielt, zurückgebogen, trocken gedreht. Kap- sel länglich, Deckel schief geschnabelt. Fast in allen Welttheilen. Bryum imberbe Linn. — Br, brevifolia Brid. diff. caule longe humiliore et tenuiore, fol. sic- citate appressis, operculo vix rostrato. In Britannia et Helvetia, Bryum brevifolium Dicks. — B, apiculata Hedw. diff. caule elongato superne ramoso, foliis ob- longo-lanceolatis siunmitate oblique apiculatis. In tota Europa. — B . paludosa Schwaegr. diff. caule ramoso fastigiato, fol. lanceolatis margiue superiore eroso-den- ticulatis, capsula ovata. In totius Europae uliginosis. H. 1. B. crocea Web. et Mohr
9. B. unguiculata Hedw. Klauen fö'rmiger B. Caulis superne ramosus. Folia lineari-lanceolata cari- nata obtusiuscula mucronulata patenti - erecta siccitate tortilia. Capsula erectiuscula subcylindrica , operculo elongato conico obliquo. — Stengel oben ästig. Blät- ter linien-lanzettförmig, gekielt, stumpflich, stachelspi- tzig, abstehend aufrecht, trocken gedreht, Kapsel ziemlich aufrecht, fast cy lindrisch, Deckel ziemlich kegelförmig, schief. In ganz Europa und N. America. Aendert sehr ab.
10. B . convoluta Hedw. Zusammengerollter B. Caulis divisus. Folia lanceolata carinata siccitate con- torta, perichaetialia maxiina obtusa enervia in cylin- drum convoluta. Capsula erecta subarcuata, operculo subulato subincurvo. — Stengel getheilt. Blätter lan- zettförmig, gekielt, trocken gedreht. Hüllblätter sehr gross, stumpf, ohne Nerven, in einen Cylinder ge- dreht. Kapsel aufrecht, etwas gebogen, Deckel pfrie- mig, etwas krumm. In ganz Europa. Mnium seta- ceum Pollich Hoffin. Bryum setaceum Neck. Bryum convolutum Dicks. — B. revolula diff. fol. margine revolutis, perichaetialibus subvaginantibus ovato-lanceo- latis nervatis. In Eur, med. et australi.
11. B. iorluosa Hedw. Gedrehter B. Caulis erec- tus, rarnis elongatis. Folia e basi tenerascente albida
93
O. I. Bryinae.
liueari-setacea * undulata subtortuosa^ apice serrulata sicca crispa. Capsula erecla cylindrica, operculo co- liico longe acuta to. — Stengel aufrecht, ästig-, m. lan- gen Aesten. Blätter aus zarter weisslicher Basis li- nien-borstförinig-, gewellt, etwas gedreht, an d. Spitze fein gesägt, trocken kraus. Kapsel aufrecht, cylin- drisch; Deckel kegelförmig, lang gespitzt. In ganz Europa und N. America. Bryiun tortuosum Linn. — B. inclrnata Hedw. distinguitur yaule ramoso ramis incrassatis, fol. dense imbncatis lineari-lanceolatis ca- rinatis erectis siccis crispescentihus , perichaetialibus interioribus longiorihus augustissimis, capsula oblonga subiucurva. In Alpibus.
42. Syntrichict . Netzmund. Capsula termina- lis, peristomium dentibus 16—32 filiformibus superne spiraliter convolutis basi membrana tessellata ad di- midium uscpie connatis. Calyptra cucullaris. — Kap- sel gipfelständig, Peristomzähne 16 — 32, fadenförmig, oben spiralförmig gedreht, an der Basis durch eine gewürfelte Membran bis zur Hälfte verbunden. Haube tutenförinig.
1. S. subulata Schultz. Pfriemiger N. Caulis subsimplex. Folia oblongo-lanceolata brevissime mu- cronata siccitate tortilia. Capsula erecta cylindrica subarcuata, operculo conico subulato. — * Stengel fast einfach. Blätter länglich lanzettförmig, kurz stachel- spitzig, trocken gedreht. Kapsel aufrecht, cylindrisch, etwas gekrümmt; Deckel kegelförmig, pfriemig. Durch ganz Europa, auch auf den Antillen. Tortula subulata Hedw. Bryiun subulatum Linn. — Var. alpina , caule ramosiore fol. siccis vix tortilibus. In Alpibus Eur. — S. mucronifolia Sch. diff. laxitate, mollitie, colore viren te, caule subramoso, fol. obtusis cum mucrone, capsula recta. In Alpibus Eur.
2. S . ruralis Schultz. Ländlicher N. Caulis elon- gatus ramosus. Folia ovato - oblonga obtusa carinata patenti-recurva, sicca tortilia pilo denticulato. Capsula erecto-cernua cylindrica, operculo conico subulato. — Stengel lang, ästig. Blätter eiförmig länglich, stumpf, gekielt, abstehend zurückgebogen ,, trocken gedreht, mit einem gezähnelten Haar. Kapsel aufrecht, etwas geneigt, cylindrisch; Deckel kegelförmig pfriemig.
94 CI. IV. Musci.
Durch ganz Europa auch im nördl. Asien u. America, — S . laevipila Brid. diff. caule ramoso fastigiato, ra- mis brevibus, incrassatis, fol. oblongis planiusculis subreflexis subtortilibus, pilo laevi. In Eur. austr.
43. Polytrichum . Wiederthon. Capsula ter- minalis, peristoinium dentibus 16, 32 aut 64 brevibus cartilagineis inflexis supeme membrana junctis; oper- culum basi plana. Calyptra cucullaris saepe (a para- physibus adhaerentibus) pilosa. — Kapsel gipfelstän- dig; Peristomzahne 16, 32 oder 64, kurz, knorplig, einwärts gebogen, nach oben durch eine Membran verbunden, Deckel mit flacher Basis. Haube tutenför- mig, von anhängenden Paraphysen rauh. Yaginula superne tenerior in tubum lougum desinens.
1. P . commune Linn. Gemeiner W. Caulis Sim- plex. Folia lineari-lanceolata longe acutata serrulata. Capsula quadrangularis apophysi annulari, operculum e basi plana pyramidatum. — Stengel einfach. Blätter linien-lanzettförmig, langgespitzt, fein gesagt. Kapsel vierkantig, m. ringförmigem Ansatz; Deckel aus fla- cher Basis pyramidenförmig Durch ganz Europa an trocknen waldigen Orten, in Ramtschatca, N. America, in Peru und Madagascar auf hohen Gebirgen. Peri- stomii dentes 64. — P. formosum Hoppe diff. caule subsimplici, foliis confertis rigidiorihus, pedunculo longiori haud tortili, capsulae apophysi obsoleta, oper- culo oblique rostrato. ln uligiuosis totius Europae. P. marginatum Web. et Mohr. P. attenuatum Menzies. Capsula viridi fusca. — P . gracile Menzies diff. a pr. cui simile dentibus peristomii 32 — 48. In uligino- sis turfosis Europae. P. longisetum Schwaegr. P. au- rantiacum Hoppe. Capsula badia obscure tetraedra.
2. P, jumpcrinum Willd. Wach holder W. Cau- lis subsiinplex basi repens. Folia liueari-lanceolata integerriina margine membranaceo introrsum plicato. Capsula quadrangularis apophysi annulari, operculo oblique mucronato. — Stengel fast einfach, an d. Ba- sis kriechend. Blätter linien - lanzettförmig, ganzran- dig, in. häutigem einwärts gefalteten Rande. Kapsel vierkantig, mit ringförmigem Ansatz; Deckel schief geschnäbelt. In ganz Europa an unfruchtbaren Orten,
95
O. I. Bryinae.
N. America bis hoch nach Norden. — P . st riet um Tum. diff. fol. confertis strictis liadore patulis, capsu- lae operculo planiusculo apiculato. In Eur. et Ame- rica boreali. Valde affine praecedenti. — - jP„ alpestrc Hoppe diff. caule subramoso, fol. carina scabris nec sublaevibus, perichaetialibns interioribus late membra- naceis pellucidis, nervo crasso fusco in setam scabrius- culam exeunte. In Alpib. Europae. — P . affine Funk.
! hu jus varietas diff. caule graciliore altiore, fol. peri- I chaetialibus latius membranaceis longius setaceis. In pralis turfosis Europae,
3. P. piliferum Schreb. Haartragender W. Cau- lis simplex abbreviatus. Folia patentiuscula lineari- subulata integerrima ex apice acuto pilifera margine inembranaceo introrsum plicato. Capsula quadraugu- laris, operculo planiusculo rostellato. — Stengel ein- fach, sehr kurz. Blatter ziemlich abstehend, linien- förmig' pfriemig, gauzrandig, aus ein. spitzen Ende haartragend, mit häutigem einwärts gefalteten Rande. Kapsel vierkantig; Deckel ziemlich flach geschuäbelt. Durch ganz Europa an unfruchtbaren Orten, N. Ame- rica, auf den Antillen, d. Inseln von Africa, Neu-Hol- laud. — P. Hoppii Hornsch. diff. fol. appressis er ec- tis e basi lata membranacea linearibus obtusiusculis piligeris. In Alpibus.
4. j P. sexangulare Floerke. Sechseckiger W. Caulis simplex. Folia subsecunda lineari-subulata dorso margineque laevissima, Capsula subhexaedra obscure apophysata, operculo rostrato, peristomii den- tibus long'iusculis. — Stengel einfach. Bl. fast ein- seitig, liuienförmig pfriemig, am Rande u, Ribbe sehr glatt, Kapsel fast sechseckig, mit unbedeutendem Ansatz; Deckel geschnäbelt, TPeristomzähne ziemlich lang. Auf Alpen in Eur. P. septentrionale Schwaegr. P. norwegicti in Hedw.
5. j P. alpinum Linn. Alpen W. Caulis ramosissi- mus. Folia e basi latiore membranacea lineari-lanceo- lata serrulata Capsula ovata inclinata basi in apophy- sin spuriam angustata^ operculo e basi convexiusculo curvirostvi. — -■ Stengel sehr ästig. Blätter aus brei- terer Basis häutig, linien-lanzettförinig , fein gesägt. Kapsel eiförmig, geneigt, an der Basis in einem fal- schen Ansatz auslaufend , Deckel aus einer ziemlich convexen Basis krumm schnäbligt. Auf Alpen in Eu- ropa und in N. America bis hoch nach Norden. Ca- lyptra glabra tomento vestita. Pogonatum Brid. Var.
96
CI. IV. Musci.
arctica tliff. capsula apophysi vix ulla, In $uecia, Bruc- tero, Helvetia. P. arcticum Swartz. Var. septentrio- nalis diff. caule ramosiusculo, foliis subsecundis, cap- sula subrotundo-ovata^ apophysi nulla, evacuata sub- pendula. P. septentrionale Swartz. In Scandinavia.
6. P. umigerum Lina, Urnentragender W. Cau- lis basi repens tum erectus ramosus. Folia lanceolata Stricta argute serrata. Caps, erecta cylindrica, oper- culo conico acuminato incurviusculo. — Stengel an d. Basis kriechend, dann aufrecht, ästig*. Blatter lan- zettförmig, straff, scharf gesagt. Kapsel aufrecht, cy- lindrisch; Deckel kegelförmig, zugespitzt, etwas krumm. Auf Gebirgen und an waldigen Orten in Eu- ropa, Camtschatca, Jamaica. Calyptra glabra tomento inducta. Pogonatum Brid. Var. humilis . Yar. pulve - rulenta , fol. magis patentibus pulvere conspersis. ln Helvet. P. pulverulentum Hedw. Yar. fasciculata caule fasciculatim ramoso, fol. brevioribus, ped. brevi. In America septentrionali et Europa. Yar. nigrescens capsula rotundiore, operculo longius rostellato In Al- pibus Galliae australis. P. nigrescens Decand. — P. cnpillare Schwaegr. Wahlenb. diff. caule brevi subra- moso, fol. longe linearibus aculeato-serratis incurvius- culis, capsula cernua, operculo convexo mucronato. In Lapponia, America bor.
7. P. aloides Hedw. Aloe W. Caulis subsimplex. Folia lineari- lanceolata argute serrata. Capsula cy- lindrica suberecta, operculo curvirostri, ped. e vagina elongata. — Stengel fast einfach. Blätter linien-lan- zettförmig, scharf gesägt. Kapsel cylindrisch, fast aufrecht ; Deckel krumm schnäbligt. An unfruchtba- ren Orten in Europa^ N. America, N. Asien, den Ge- birgen in Nepal u. Java. Calyptra glabra tomento in- ducta. Pogonatum Brid. Mnium polytrichoides ß Linn. Yar. rubella , caule ramoso, fol. dorso denticulatis. In Anglia et Scotia. P. rubellum Smith Yar. Dicfesoni statura pusilla, caule ramoso ped. brevi folia vix superante. In Angl, et Hibernia. — P . nnnum Schreb. diff. caule simplicissimo brevissimo, caps. subrotunda nu taute. In sterilibus totius Europae, Asia et Ame- rica boreali. Mnium polytrichoides ß Linn. — P . pu - mihtm Schwartz. diff. a praec. fol. rigidioribus serra- turis rarioribus minoribus, pedunculis brevioribus fir- mioribus vix flexuosis, capsula majore, peristomio pulchre rubello nec lateritio, operculi rostro breviore. In Europa. Yar. intermedia ped, longis ibid.
97
O. I. Bryinae.
8. P. hercyniciitn Hedw. Harz W. Canlis Simplex. Folia e basi latiore membranacea liueari-subiilata sub- serrulata. Capsula urceolata erecta, operculo obtuso couico. Calyptra ])ilis rarioribus. — Stengel einfach. Blätter aus einer breitem häutigen Basis Jinienformig pfriemig, etwas fein gesägt. Kapsel krugförmig, auf- recht; Deckel kegelförmig, stumpf. Haube mit ein- zelnen Haaren. Auf Gebirgen in ganz Europa u« Pa- lästina.
9. P. undulatum Hedw. Wellenförmiger W. Caulis subsimplex. Folia lanceolata carinata spinulose
f serrata und ata, hurnida recurva, sicca tortilia. Capsula cyliudrica arcuato-cernua, operculo longirostri. Calyp- tra glabriuscula. — Stengel fast einfach. Blätter lan- zettförmig, gekielt, stachlicht gesägt, wellig, nass zu- rückgebogen , trocken gedreht. Kapsel cylindrisch, gekrümmt niedergebogen ; Deckel langschnäbligt. Haube fast glatt. In ganz Europa, Kl. Asien, Nord- America, China und Cochinchina. Catharinaea Ehrh. Brid. Bryum undulatum Linn. Var. minor. Cum pr.
P. angustaium Schwaegr. difF. caule simplicissimo, fol. angustioribus arcuato-incurvis, caps. angustissima erecto-falcato. ln Amer. bor. Duc. Megöpol. Strelitz, P. controversuin Hedw.
45. Glyphomi trium. Furchen hu t. Capsula terminalis, peristoinii dentes 16 per paria approximati trabeculati. Calyptra campanulata plicata. — Kapsel gipfelständig; Peristomzähne 16, paarweise genähert, mit Querbalken. Haube klockenförmig, gefaltet.
1. Gl. Daviesii Schwaegr. Davies F. Caulis erec- tus fastigiate ramosus. Folia conferta lineari - lanceo- lata nervo crasso, sicca crispula. Capsula subrotunda tandem urceolata, operculo longirostri. — Stengel auf- recht, m. oben gleichen Aesten. Blätter dichtstehend, linien-lanzettförmig, m. einem dicken Nerven, trocken etwas kraus. Kapsel fast rund, endlich krugförmig, Deckel langschnäbligt. In Wallis und Irland. Grimmia Daviesii Hook. Bryum Daviesii Dicks.
46. Orthotrichum . Gradhaar. Capsula ter- minalis exannulata striata ^ peristomitim simplex aut duplex, dentes coriacei. Calyptra conica s* campanu- lata sursum pilosa glabrave, — Kapsel gipfelständig,
Willdenow’s Grundriss IV. Th. 7
98
CI. IV. Musci.
ohne Ring*, gestreift; Peristom einfach oder doppelt; Zähne lederartig. Haube kegel- oder klockenförmig, mit nach oben gekehrten Haaren oder glatt.
Subgen. 1. Peristomium Simplex. — Einfaches Peristom.
1. 0. cupulatum Hedw. Kup p eiförmiges G. Caulis erectus ramosus. Folia suberecta oblongo-lan- ceolata margine subrevoluta. Capsula subsessilis im- mersa, calyptra hemisphaerica. — Stengel ästig, auf- recht. Blätter ziemlich aufrecht, länglich lanzettför- mig, am Rande etwas zurückgerollt. Kapsel fast stiel- los, zwischen Blättern versteckt; Haube halb kugel- förmig. In ganz Europa auf feuchten Felsen.
2. 0. saxatile Brid. Stein G. Caulis fastigiate ramosus. Folia patula oblongo-lanceolata margine re- voluta. Capsula longe pedunculata oblonga, calyptra conica. — Stengel mit gleich hohen Aesten. Blätter abstehend, länglich lanzettförmig, am Rande zurück- gerollt. Kapsel lang gestielt, länglich, Haube kegel- förmig. In ganz Europa und N. America auf Steinen. O. anomalum Hedw. Bryum Striatum ß et y Linn. — 0. Sturmii Hnsch. diff. capsula subsessili immersa. In Carinthia. — O, Floerlcii Husch, diff. capsula subim- mersa, calyptra inferne ampliori glaberrima. In Al- pibus Germaniae. — O. commutatum Bruch, diff. pe- dunculis triplo brevioribus, capsula vix emergente, membranula vaginali brevissima, quae in O. saxatili longa. Prope Bipontum.
Subgen. 2. Peristomium duplex . — Doppeltes Peristom.
3. 0. Hutchinsine Hook. Hutchins G. Caulis erec- tus fastigiate ramosus. Folia dense imbricata arrecta stricta lanceolata. Capsula longe pedunculata, calyp- tra pilosissima; perist. int. ciliis 8. — Stengel auf- recht, m. gleich hohen Aesten. Blätter dicht ziegel- artig, anfgerichtet, straff, lanzettförmig. Kapsel lang gestielt; Haube sehr haarig, inn. Perist. a. 8 Fäden. In Irland, England, Franken, d. Schweitz an Felsen.
4. 0. affine Schrad. Verwandtes G. Caulis erec- tus ramosus. Folia lanceolata margine revoluta pa- tenti-reflexiuscula. Capsula oblonga, peristomii int. ciliis 8 articulatis, operculo convexo mucronato. —
99
O. L Brymae.
Stengel aufrecht, ästig. Blätter lanzettförmig , am Rande zurückgerollt, abstehend, etwas zurückgebo- gen. Kapsel länglich ; Peristoinfransen 8, gegliedert; Deckel convex, gespitzt, In ganz Europa, am Vorge- birge d. g. H., in Kamtschatca, an Bäumen, Zäunen. — (). rupincola Funk. diff. fol. rigid ioribus nigres- centibus, dentibus vix perparia oppositis , operculo e basi plana rostrato. In Franconia, et. in Scotia. — O. speciosum Moug. et Nestl. diff. statura majori, foliis longioribus, x>eristoinii dentium paribus in unum coali- tis, ciliis obscure articulatis. In Yogesis, tum in Am. bor. et Scotia. — O. SeJilmeyeri Bruch. düF a praec. praesertim inembranula vaginali brevissima fere nulla, operculo valde plano. In saxis basalticis Bipont. — ö. rupestre Schleich, diff. praesertim peristomii ciliis non articulatis. In Alpibus Helveticas et adjacentibus, Franconia. — 0. tenellum Bruch, diff. statura minori, fol. ovatis obtusis apice denticulatis, capsula elongata subemersa ciliis tenerrimis. In arboribus Biponti. — O. fallaoc Bruch, diff. a praec. fol. lanceolatis integer- rimis, pedunculi membranula vaginali brevissima, ca- lyptra glaberrima. Ibid. — O. patens Bruch, differt membranula vaginali pedunculi longiludine, calyptra brevi. Ibd. — Ö. patlens Bruch, diff. a pr. peristo- inii ciliis octo vel sedecim alternis minoribus. Circa Bipontum. — O. umbonatum Plaubel diff. praesertim operculo umbonato. In Saltu thuringiaco.
5. O. pumilum Swartz. Kleines G. Caulis erec- tus ramosus. Folia late lauceolata acuta. Capsula ob- longo- cjlindracea , calyx>tra ovato - campanulata gla- bra, operculo convexiusculo breviter acuminato, perist. int. ciliis octo. — Stengel aufrecht, ästig. Blätter breit lanzettförmig, spitz. Kapsel länglich cylindrisch, Haube ei-klockenförmig, glatt; Deckel ziemlich convex, kurz gespitzt, inn. Perist a. 8 Fäden, lm nördl. Eu- ropa au Bäumen.
6. Ö. obtusifolium Schrad. Stumpfblättriges G. Caulis erectns subrainosus. Folia ovata concava ob- tusa evanidinervia. Capsula ovata immersa subsessi- lis, operculo conico obtusiusculo, calyptra campanulata subglabra, perist. int. ciliis 8. — Stengel aufrecht, wenig ästig. Blatter eiförmig, concav, stumpf, mit verschwindendem Nerven. Kapsel eiförmig, einge- senkt, fast stiellos; Deckel kegelförmig, ziemlich stumpf, Haube klockenförmig, fast glatt. Inn. Perist. a. 8 Fäden, Im nördl. Europa.
f *
100
CI. IV. Musci.
7. O. Striatum Hedw. Gestreiftes G. Cauli3 erectus ramosus. Folia erecto-patula lanceolata niar- gine subreflexa subbistriata. Capsula emersa ovata laeviuscula, operculo convexo rostrato; caljptra subpi- losa; peristoinii interni ciliis 16 fimbriato-erosis. — Stengel aufrecht, ästig. Blätter aufrecht abstehend, lanzettförmig, am Rande etwas zuriickgebogen, fast zweigestreift, Kapsel ausser den Blättern, eiförmig, ziemlich geglättet, Deckeiconrex, geschnäbelt; Haube etwas rauh; das innere Peristom mit 16 gefranst- an s- gefressenen Fäden. In ganz Europa, N. America, Ja- pan, am Cap, auf Bäumen, — Ö. rtvulare Turn. diff. Iiabitu prolixiore, colore atro-viridi, fol. obtusis eva- nidineryiis, peristomii interni ciliis non fimbriato-ero- sis. In Britannia, Hibernia, Germania raro in saxis. — Ö. stramineuin Husch, diff. colore pallido ffaves- cente, fol. longissime acutatis, capsula ovata profunde sulcata ciliis peristomii non fimbriato - erosis. Mons pinifer Franc.
8. 0 • diaphanum Schrad. Durchsichtiges G. Caulis erectus subramosus. Folia oblongo - lanceolata acuminata abruptinervia apice diaphana. Capsula sub- immersa oblonga, operculo convexo mucronato, peri- stomii int. ciliis 16 capillaribus. — Stengel aufrecht, wenig ästig. Blätter länglich-lanzettförmig, zugespitzt mit abgebrochenem Nerven, an der Spitze durchsich- tig. Kapsel fast versteckt, länglich; Deckel convex, kurzspitzig; inn. Peristomfäden 16, haarförmig. Durch ganz Europa, auf Bäumen. Yar. aristata diff. fol. ob- tusioribus, caljptra glabra. O. aristatum Turn. — O. leucomitrium Bruch, diff. fol. apice obtusiusculo al- bido denticulato, calyptra longiore candicante saepius glabra. Circa Bipont. in cortice Populi. O. Jjyelli Hook. diff. caule elongato ramoso, fol. confertis linea- ri-lanceolatis longissimis, peristoinii ciliis articulatis. In Britannia, hinc inde in Germania.
9. ö. crispum Hedw. Krauses G. Caulis erectus ramosus. Fol lineari-lanceolala siccitate crispa. Cap- sula ovata brevius pedunculata, operculo convexo ob- tuse mucronato, caljptra pilosissima, perist. iut. ciliis octo. — ^ Stengel aufrecht, ästig. Blatter linien- lan- zettförmig, trocken kraus Kapsel eiförmig, kurz ge- stielt; Deckel convex, stumpf, kurzspitzig. Haube sehr haarig; inn. Perist. m. 8 Fäden. Auf Bäumen durch ganz Eur. sehr häufig. — O . crispulum Bruch, diff. fol, duplo brevioribus minus fertilibus, ped. ter-
101
O. I. Bryinäe.
tia parte braviore recto. Circa Bipontlura tn arbori- bus. — O« Ludwigii Husch, difr. fol. siccitate sub- tortilibus, capsula obovata apice plicata orificio coarc- tata, vagmula pilosa. In montosis Germania. — O. Bruchii intermedium inter O. Ludwigii et O. crispuin capsula illius, fol. O. crispi. Circa Bipontum.
S e c t. 3.
Capsula terminalis. Peristomium duplex. -* Kap« sei gipfelständig*. Peristoin doppelte
46. Orthotrichum . Sect. 2. y. s.
47. Buxbaumia . Capsula terminalis ; peristo- miuni externum e membrana magis minusve protensa iu dentes 16 breviores longioresque divisa, per. inter- uum e capsula interna prolongata in membranam pli- catam. — Kapsel gipfelständig; das äussere Peristom aus einer mehr oder weniger verlängerten in 16 kurze oder lange Zähne gespaltenen Membran; das innere aus einer gefalteten Membran , welche die Verlänge- rung der innern Kapsel ist.
1. B. aphylla Linn. Blätterlose B. Caulis bre- vissimus bulbiformis. Folia nulla, sporophjlla (con- fbrvoidea) mox evanescentia. Capsula plano-convexa; peristomii externi dentes 16 truncati. — Stengel sehr kurz, zwiebelformig. Keine Blätter; die (conferven- ähnlicheu) Samenblätter verschwinden bald. Das äus- sere Peristomium aus 8—16 abgestumpften Zähnen. In Tannenwäldern durch ganz Europa häufig, auch im angränzenden Asien und in N. America. — B, mdu- siata Bridel diff. capsula ventricosa, utriculo semina complectente post opeculi lapsum protruso. In mouti- bus Germaniae.
2. B. foliosa Linn. Blättrige B. Caulis brevissi- mus foliosus. Capsula ventricosa, peristom. ext. mem- brana dentibusque brevissimis, ped. brevi. — Stengel sehr kurz, blättrig. Kapsel bauchig; äusseres Peri- stom aus eiuer sehr kurzen Membran, mit sehr kur- zen Zähnen. In waldigen Gegenden durch ganz Eu- ropa, auch N. America. Phascum Halleri Müll. Pol- lkh. Diphyscum foliosum Web. et Mohr.
102
CI. IV. Musei,
48. Zygodon . Paarzahn, Capsula terinhialis subapophysata. Peristomium ext. e dentibus 16 con- jugatis, int. e ciliis 8 setaceis introrsum horizontaliter porrectis. Calyptra ciicullaris. — Kapsel gipfelstäu- dig, fast mit einem Ansatz. Aeusseres Peristom aus 16 paarweise zusammenstehenden Zahnen, inneres aus 8 borstförmigen Fäden , d. nach innen horizontal vor- gestreckt sind. Haube tutenförmig\
1. Z. conoidens Hooker. Kegelförmiger P. Cau- les erectus subramosus. Folia conferta ovato - lanceo- lata plana tortilia. Capsula obovata striata, operculo e basi convexiuscula rostellato. — Stengel aufrecht, wenig ästig. Blätter gedrängt, ei-lanzettförmig, flach, trocken gedreht. Kapsel umgekehrt eiförmig, gestreift ; Deckel aus convexer Basis geschnäbeit. Im mittl. u. südl. Europa. Bryum conoideuin Dirks. Amphidiuin pulvinatum Nees. Gymnocephalus conoideus Schwgr.
49. Ptychostomum . Faltenmund. Capsula ter- minalis; peristom. ext. dentibus 16 apice hyalinis ntrinque trabeculatis, int. e membrana plicata dentibus adhaerente. — Kapsel gipfelständig $ äusseres Peri- stom aus 16 an der Spitze durchsichtigen, auf beiden Seiten m. Querbalken versehenen Zahnen; das innere aus einer gefalteten Membran, die den Zähnen des äussern Peristoms sehr anhängt.
1. Pt. compactum Hnsch. Dichter F. Caulis erec- tus prolifer. Folia imbricata ovata cuspidata. Capsula obovata inclinata^, operculo mammillari obtuso. — Sten- gel aufrecht, sprossend. Blätter dachziegligt, eiförmig, stachelspitzig. Kapsel umgekehrt eiförmig, geneigt, Deckel stumpf, warzenförmig. Auf hohen Alpen in Tyrol, Carpaten, auch bis Zweibrückeu.
2. Pt. cernuum Swartz. Nied erhängender F. Caulis erectus ramosus. Folia laxa lanceolata longe acutata. Capsula elongate pyriformis cernua, operculo conico obtusiusculo. — Stengel aufrecht, ästig. Blät- ter schlaff stehend, lanzettförmig, langgespitzt. Kapsel lang birnenförmig; Deckel kegelförmig , ziemlich
103
O. I. Bryinae.
stumpf. Auf den Alpen und im nördl. Europa. Dldy- wodon ceruuum Swartz. Cynondotium cernumn Hedw.
3. Pt . pendulum Husch Hangender F. Caulis erectus subramosus. Folia imbricata ovato-oblonga acutata. Capsula pendula pyriformis, operculo conico obtusiusculo. — Stengel aufrecht, etwas ästig. Blät- ter dachzieglicht, eiförmig länglich, gespitzt. Kapsel hängend, bimförmig; Deckel kegelförmig, ziemlich stumpf. Auf d. Alpen in Kärnthen.
50. Pohlia . P o h 1 i e. Capsula terminalis , pe- ristomium ext. dentibus 16, int. e meitfbrana sedecies denticulata peristomio externo adhaerentb. Calyptra cucullaris. — Kapsel gipfelständig; äusseres Peristom m. 16 Zähnen, inneres eKe 16 gezähnelte Membran, die an dem äussern Peristom hangt.
1. P, etongata Hedw. Lange P. Caulis subsim- plex. Folia inferiora minuta dissita, summa conferta lineari-lanceolata apice serrulata. Capsula inclinata cum apophysi subaequante elongate lageniformis ; oper- culo convexo acutato. — Stengel fast einfach* Un- tere Blätter klein und entfernt, die obersten dichtste- hend, linien-lanzettförmig, an der Spitze gesägt. Kap- sel geneigt, mit d. fast gleichen Ansätze lang fla- schenförmig; Deckel convex, gespitzt. Durch ganz Europa, an waldigen, bergigten Orten, — P. acumi - nata Husch, difF. fol. subintegerrimis, ped. unciali vix longiore, capsula apophysi semper paullo minore et operculo longiusculo oblique acutato. In Alpibus et Germania bor. — P. minor Schleich. difF. habitu te- neriore, fol. latioribus obscurius denticulatis , capsula brevius pedunculata et operculo obtusiore breviore. In Alpib. Helvet. Sudet. Cambr. — JP. pulchella Hnsch. dilF. a praec, fol. brevioribus latioribus tenerriine ser- rulatis, capsula crässiuscula subcylindrica, operculo conico acutato, peristomio ruberrimo. In Alpibus Ca- rinth. — P. tenella Hnsch. difF. gracilitate et teneri- tate, fol. integerrimis, capsula crassiuscula breviori, operculo breviore obtusiore. In Alpib. Helvet. et Tyrol.
2. P. imbricata Schwaegr. Dachzieglichte P. Caulis tenuis prolifer. Folia ovata cuspidata integer- rima. Capsula cum apophysi subaequali oblongo-pyri- formis nutans, operculo conico apiculato. — Stengel dünn, sprossend. Blätter eiförmig, stachelspitzig, ganz-
104
CI. IV. Musci.
räudig. Kapsel mit d. fast gleichen Ansätze länglich bimförmig, niedergebogen ; Deckel kegelförmig, kurz- spitzig. Auf den Schweizer und benachbarten Alpen. — - 1 P. arcuata Hnsch. diff. pedunculo apice arcuato, capsula elongato -pyriformi , operculo conico acumine decurvato, In Alpib. Tyrol. et adjacentibus.
3. P . braehycarpa Husch, et Hoppe. Knrzfriich« tige P. Caulis Simplex subprolifer. Folia dense fasti- giata ovate lanceolata denticulata. Capsula nutans OYata, apophysi ipsa breviore , operculo brevi conico mammillari. — Stengel einfach, etwas sprossend. Blätter dichtstehend, oben gl eichstehend, ei-lanzettför- mig, gezahnelt. Kapsel niedere ebogen, eiförmig, mit e. kurzen Ansatz, Deckel kurz kegelförmig, warzig. Auf d. Kärnthner Alpen. — P. polyseta eorund. diff. fol.oblongo-lanceolatis subintegerrimis, operculo hemi- sphaerico cuspidato, perist. ext. rubente. Ibd. — P, ocnnthocarpa eorund diff. caps. ovata apophysi brevis- sima, operculo conico apiculato, ped. rubentibus. Ibd,
— P. curuisela eord. diff. caule tenero, fol. ovato-ob* longis, ped. arcuato crassiusculo badio, capsula pyri- formi brevissime apiculata. Ibd. et in Alpib. adjacent,
— P. gracilis eord. diff. caule subdichotomo , fol. an- gustioribus laxis, capsula snbcernua, operculo conico acuto. Ibd. — jP. polymoipha eord, diff. caule proli- ferationibus pluribus elongatis, capsula oblonga apo- physi brevi, operculo convexo conico papillato. Ibd,
51« Cladodium . Zweig moos. Capsula ter^ minalis, perist. ext. dentibus 16, int. membrana cari- nata sedecies ciliata. Calyptra cucullaris. — Kapsel gipfelständig ; äusseres Peristom m. 16 Zahnen; inne*^ res eine gekielte an der Spitze in 16 Fransen ge- theilte Membran. Kapsel tutenförmig.
1. CI. incJinatum Brid. Geneigtes Zw, Caulis erectus subramosus. Folia ovato-lanceolata longissime acuminata. Capsula nutans ventricoso-pyriformis, operculo convexo apiculato. — Stengel aufrecht, et- was ästig. Blätter ei-lanzettförmig’, sehr lang gespitzt. Kapsel liiedergehogen , bauchig bimförmig; Deckel convex, kurzspitzig. In Schweden, N. Deutschland und den Kärnthner Alpen. — CI. uliginosum Braun. Bruch, diff. caule elatiore, fol. longioribus, capsula suhinaequali longiore subclavata. Circa Carlsruhe.
105
O. I. Bryinae.
2. CI. lacustre Fürnr. See Zw. Caulis erectus, ra- mi elongati filiformes. Folia ovalia brevi apiculata concava subserrulata. Caj)s. pendula pyriformis, oper- culo convexo mammillan. — Stengel aufrecht, mit langen, fadenförmigen Aesten. Blätter eiförmig, kurz stachelspitzig, concay, fein gesägt. Kapsel hängend, bimförmig; Deckel convex, zizzen förmig. In Meck- lenb. u. sonst in Deutschland. Mnium lacustre Blan- dow. Polilia ceniua Bruch. — CI. 7fravneum Fürnr« diff. ramis non solum filiformibiis sed quoque antice elongatis nudis et snbnudis , fol. lanceolatis acutatis, capsula veutricoso-pyriformi, operculo subconico acuto brevi. Cum pr. Bryum Warneiun Blandow.
3. CI. Zierii Funk. Zier’s Zw. Caulis erectus, rami longiores teretes, Folia imbricafa ovafa concava apiculata integerrima. Capsula ovato -clavata nutans pseudo-apophysata, operc. conico rostrato. — Stengel aufrecht; Aeste langer, rund. Blätter dachzieglicht, eiförmig, concav, stachelspitzig , ganzrandig. Kapsel eiförmig keiilig, niedergebogen, mit e« falschen An- sätze, Deckel kegelförmig, ge Schnabel t. Auf Alpen in Europa, Bryum Zierii Dicks.
4. CI. dcmissum Fürnr. Niedriges Zw. Caulis brevissimus ramosus. Folia oblonga acuminata. Caps, pendula pyriformis, operculo subconico umbonato. — - Stengel sehr kurz, ästig. Blätter länglich, zugespitzt. Kapsel hängend, bimförmig; Deckel fast kegelförmig mit e. Erhöhung in der Milte. Auf hohen Alpen in Europa. Meesia demissa Husch. Bryum demissum Hook.
52. TFebera. Web er e« Capsula terminalis, peristom. duplex, ext. dentibus 16 ffrinque trabecula- tis, int. membrana carinata pallida in processus 16 perforatos, ciliolis filiformibiis interjectis, producta. Ca- lyptra cucullaris. — Kapsel gipfelständig, Peristom doppelt, das äussere aus 16 auf beiden Seiten mit Querbalken versehenen Zähnen, das innere aus einer gekielten, in 16 durchbohrte Fortsätze verlängerte Membran ; zwischen d. Fortsätzen fadenförmige Fran- sen. Haube tutenförmig, — Cellulae foliorum elon~ gato-rhomboideae.
106
CI. IV. Musci.
1. Jfr* liudurigii Fürnr. Ludwigs W. Caulis sub- simplex adscendeus. Folia ovate-oblonga coucava ob- tusa. perichaetialia lanceolata evanidiiiervia. Capsula pendula subpyriforinis, operculo mammiilari, ped. fle- xuoso. — Stengel fast einfach, aufsteig*eud. Blätter eiförmig* länglich , concay, stumpf, mit verschwinden- dem Nerven. Kapsel hängend, fast bimförmig; De- ckel zitzenförmig, Stiel gebogen. Auf d. Sudeten, Al- pen in der Schweiz und den angränz enden. Bryuin Ludwigii.
% TV* camea Fürnr. Fleischfarbene W. Cau- lis erectus subsimplex. Folia ovato -lanceolata tener- rima serrulata subevanidinervia. Capsula subpyrifor- inis, operculo conico acuto. — Stengel aufrecht, fast einfach, Blätter eiförmig lanzettförmig , sehr zart, fein gesägt, die Nerveu fast verschwindend. Kapsel fast bimförmig; Deckel kegelförmige spitz. Durch ganz Eur. in flachen Gegenden auf Thonboden , in K. Asien u. den Antillen. Bryuin carneum Linn. — ^ pulchdla Fiirn. diff. fol. integerrimis appressis, Cap- sula ovata, operculo convexo acuminato. In ripis um- brosis arenosis, etiam in Chili. — TV* TVcihlenbergii diff. fol. ovate oblongis, capsula turbinata. In Scan- dinavia, Alpib, Helvet. et adjaceut.
3. TV* wnnotina Fürnr. Vorjährige W. Caulis fructificans brevissimus erectus, reliqui elongati. Fol. lanceolata acutata apice subserrulata. Capsula pendula pyriformis, operculo mammiilari. — Der fruchttra- gende Stengel sehr kurz, aufrecht, die übrigen lang. Blätter lanzettförmig, gespitzt, an der Spitze etwas fein gesagt. Kapsel hangend, bimförmig, mit zitzen- förmigem Deckel.
4. TV- julacea Fürnr. Kätzchen W. Caulis erec- tus, ramis teretibus. Folia dense imbricata ovata, api- culo brevissimo recto. Capsula pendula cylindrica, operculo mammiilari. — Stengel aufrecht, mit kur- zen Aesten. Blätter dicht dachzieglicht, eiförmige mit kurzer, grader Stachelspitze. Kapsel hängend, cy lin- drisch; Deckel warzenförmig. Durch ganz Europa, euch auf d. Anden in Peru. Bryum julaceum Schrad. Bryuin filiforme Dicks. Bmim argen teum ß Linn.
5. TT- cruda Fürnr. Hellgrüne W. Caulis erec- tus simplex. Folia ovato - lanceolata lineariaque sub- evanidinervia ; perichaetialia linearia denticulata. Cap- sula subpendula cylindrica, operculo mammiilari. — Stengel aufrecht, einfach. Blätter ei -lanzettförmig u.
107
O. I. Bryinae.
Kiilenfünnlg', in. fast verschwindendem Nerven; Hiiü- hlätter linienförmig, gezähnelt, Kapsel fast hängend, cy limbisch; Deckel kurz, zitzenförmig. In ganz Eu- ropa 11. N. Asien an feuchten, waldigen Orten. Bryum crudum Schreb. Mnium crudum Linn.
6. TV. longicollis Hedw. Langhalsige W. Cau- lis erectus simplicissimus. Folia lanceolata apice ser- rulata. Capsula suberecta basi in apopliysin spuriam longe attenuata, operculo apiculato. — Stengel auf- recht, sehr einfach. Blatter lanzettförmig*, an d. Spitze fein gesägt. Kaps, fast aufrecht, an d. Basis in e. fal- schen Ansatz lang verschmälert, mit stachelspitzigem Deckel. Auf Alpen besonders im westl. Eur. Bryum cylindricum Dicks. Yar. W. alpina Husch, et Hoppe caule longiore prolifero; W. fasciculata eord. caule basi ramoso.
7. TV* nutans Hedw. Neigende W. Caidis erec- tus simplex. Folia lanceolata concaviuscula serrulata. Capsula nutans e cylindrica subpyriforinis , operculo convexo leviter acuminato. — Stengel aufrecht, ein- fach. Blätter lanzettförmig, ziemlich concav , fein ge- sägt. Kapsel geneigt, aus d. cylindrischen fast bim- förmig, in. ein. convexen leicht zugespitzten Deckel. Durch ganz Europa an sandigen und schattigen Orten in N. Asien u. N. America. Yar. W. caespitosa Husch, et Hoppe caule longissimo subramoso; W. bicolor eord. caule prolifero, föl. in proliferationibus longiori- bus, ped. basi nigro superne rubeute.
53. Bryum. Bryum. Caps, terminalis, perist. duplex, ext. dentibus 16 utrinque trabeculatis, int. membrana carinata pallida in processus 16 perforatos ciliolis introrsum dentatis interjectis, producta. Cal. cucullaris. — Kapsel gipfelständig ; Peristom doppelt; das äussere aus 16, auf beiden Seiten mit Querbalken versehenen Zähnen; das innere eine gekielte, blasse, in 16 durchbohrte Fortsätze verlängerte Membran, zwischen d. Fortsätzen Fransen die nach innen ge- zähnt sind. Haube tutenförmig.
1. Br. pyrjforme Hedw. Bimförmiges Br. Gau- lis erectus simplicissimus. Folia lanceolata, perichae- tialia longissiiue subulaia subiniegerrima. Gaps, pen-
108
CI. IV. Musci.
dula pyriformis, operculo maminillarl. — Stengel auf- recht, ganz einfach. Blätter lanzettförmig; Hüllblät- ter sehr lang pfriemig, fast ganzrandig. Kapsel hän- gend, bimförmig; Deckel zitzenförmig*. In ganz Eur. auf Mauern, an Felsen in N. Africa, N. Asien unil N. America. Webera pyriformis Hedw. Mnium pyri- forme Linn.
2. Br. intermedium Brid. Mittleres Br. Caulis erectus ramosiusculus. Folia ovato -ianceolata acinni- nata subiutegerrima. Capsula nutans longissime pyrf» forinis, operculo dep>resso conico acutiuscnlo. — Sten- gel aufrecht, ziemlich ästig. Blätter ei-lanzettförmig zugespitzt, fast ganzrandig. .Kapsel liiedergehogen, sehr lang hirn förmig ; Deckel niedergedrückt, kegel- förmig, ziemlich spitz. In Schweden, N. Deutschland und den hohen Gebirgen d. siidl. Deutschlands. Pohlia intennedia Schultz. Webera intermedia Schwaegr.
3. Br. argenteum Linn. Silber Br. Caulis erectus, ramis teretibus obtusis. Folia dense imbricata ovata concavä obtusa apiculata superne diaphana nervo te- nuissimo evanido. Capsula pendula oblonga, operculo obtuso conico. — Stengel aufrecht, mit runden stum- pfen Aesten. Blätter dicht zieglicht, eiförmig, con- cav, stumpf, stachelspitzig*, nach oben durchsichtig, mit e. sehr dünnen verschwindendem Nerven. Kapsel hängend, länglich; Deckel stumpf, kegelförmig. Durch ganz Europa, in N. Asien, Japan, Nord -America, am Cap u. auf d. Andes. — Br. FuncHi Schwaegr. dilf. fol. totis viridibus cpiadrifariam imhricatis, nervo crassoprominulo continuo colorato, pedunculis caulem multoties superantibus. In Franconia.
4. Br. alpinum Linn. Alpen Br. Caulis erectus, ramis subfastigiatis teretibus acutis. Folia imbricata Ianceolata carinata margine subreflexa subiutegerrima^ Capsula pendula pyriformis, operculo inammillari. — Stengel aufrecht, mit fast gleich hohen, runden, spi- tzen Aesten. Blätter dachzieglicht, lanzettförmig, ge- kielt, am Rande etwas zurückgebogen, fast ganzran-. dig. Kapsel hängend, bimförmig; Deckel zitzenfor- inig*. Durch ganz Europa auf Gebirgen u. Alpen.
5. Br. capulare Hedw. Haar Gr. Caulis erectus, ramis subteretibus elongatis. Folia oblonga longa acutata apiculata siccitate torta. Capsula pendula sub- ovata, operculo couico acuminato. — Stengel aufrecht, mit fast runden, langen Aesten. Blätter länglich, lang gespitzt, stachelspitzig, trocken gedreht, Kapsel hau-
109
O. I. Bryinae.
gend, fast eiförmig’; Deckel kegelförmig, zugespitzt. Durch ganz Europa, in Kl. Asien, Palästina, in Nord- Africa und am Cap. Milium capillare Linn. — Br. paitcscens Schleich. Schwaegr. diff. caule subramoso, fol. angustioribus siccitate non tortilibus, capsula ho- rizontal!. In subalpinis Europae, et in Asia septen- trionali.
6. Br. caespititium Linn. Rasen Br. Caulis erec- tus, ramis brevibus incrassatis. Folia ovate lanceolata stricta acumine setaceo. Capsula pendula obovata, operculo niaminillari. — Stengel aufrecht, mit kur- zen verdickten Aesten. Blätter eiförmig lanzettför- mig, straff, mit borstfönniger Spitze. Kapsel hän- gend, umgekehrt eiförmig; Deckel zitzenförmig. Durch ganz Europa, in Kl. Asien, Palästina, Ostindien, am Cap, N. America, Melvilien - Insel, Jamaica. — Br . erythrocarpon Schwaegr. diff. caule teneriore, fol. an- gustioribus brevius acuminatis, capsula sanguinea. In German, media et boreali nec non Galiia. Br. saugui- neum Brid.
7. Br. atropurpureum W. et M. Dunkelrothes Br. Caulis erectus pusillus ramosits. Folia conferta ovate lauceolata acuminata subevanidinervia, perichae- tialia aunotinaque albicantia. Capsula pendula ovata, operculo e convexo apiculato. — Stengel aufrecht, sehr klein, ästig. Blätter gedrängt, ei -lanzettförmig, zugespitzt, in. etwas verschwindendem Neiden; Hüll- blätter und vorigjährige weisslich. Kapsel hängend, eiförmig; Deckel aus d. convexen stachelspitzig. In Schweden, N. Deutschland und auf den Süddeutschen Alpen. Br. erythrocarpum Brid. B. carneum ß Schultz. Br. pulchellum ß Walüeuh.
8. Br. pseudo -iriquetrum Schwaegr. Bauchiges Br. Caulis erectus superne ramosus, ramis simplici- bus incrassatis. Folia laxe imbricala ovate lanceo- lata carinata marginata patentia rigida. Caps, pendula ovato-ventricosa, operculo subcouico apiculato. — Sten- gel aufrecht; nach oben ästig, in. einfachen verdick- ten Aesten. Blätter schlaff dachzieglicht, gekielt, ge- randet, abstehend, steif. Kapsel hängend, eiförmig, bauchig; Deckel fast kegelförmig, kleinspitzig. Durch
fanz Europa, in N. America u. auf d. Anden. — Br.
hivallii Yoit. diff. fol. laxius dispositis latioribus bre- vius acuminatis margine non incrassatis iutegerrimis longe decurrentibus , ped, tenui subflexuoso, capsula
110 CI. IV. Musci.
elongate pyriformi, brnnneo-virente. In German, hinc inde, Galiia.
9. Br. bimum Schreb. Zweijähriges Br. Caulis erectus superne ramosus, ramis longissimis filiformi- bus. Folia trifhria laxa